Ислом Нури
Китоблар
67. ونرجو للمحسنين من المؤمنين أن يعفو عنهم ويدخلهم الجنة برحمته، ولا نأمن عليهم، ولا نشهد لهم بالجنة, ونستغفر لمسيئهم، ونخاف عليهم، ولا نقنطهم.
67-матн: Мўминларнинг мухсинлари, яъни эзгули амаллар килувчиларни Аллох афв этади ва Ўз рахмати билан уларни жаннатга киритади деб умид киламиз. Улар хакида хотиржам бўлиб колмаймиз ва уларга жаннат бўлади деб, гувохлик хам бермаймиз. Уларнинг гунохкорларига магфират сўраймиз, уларнинг ахволлари хакида хавфсираймиз ва уларни ноумид килиб кўймаймиз.
Шарх: Шайх рахимахуллохнинг айтган бу сўзларини мўмин киши хам ўзи тўгрисида, хам бошкалар тўгрисида, эътикод килмоги лозим.
(Биз яхши мўмин кишининг жаннатга киришини умид киламиз. Агар иймон билан вафот этса уни (жаннатга киради деб) башорат берамиз. Лекин, бу билан бирга у хакда Аллох таолонинг макридан хотиржам бўлиб колмаймиз ва жаннатий бўлди деб катъий сўз айтмаймиз. Мўминларнинг гунохкорларига эса, Аллохдан магфират сўраймиз ва дўзахий бўлди деб, катъий хулоса килмаймиз. Чунки бу билан Аллох таолонинг рахматидан умидсиз колдириш бўлади. Ахли суннат ва жамоат Куръонда ва сахих хадисда жаннат ахлидан деб таъйин килинган кишиларнигина жаннат ахлидан деб катъий гувохлик беришади. Шунингдек, асос билан дўзах ахлидан деб таъйин килинган кимсанигина дўзахий деб, катъий гувохлик беришади. Булардан бошка одам хусусида катъий сўз айтилмайди. Хумаййис шархи асосида).
Куйидаги ўнта сабабга кўра ёмонликларни килувчи кимсадан жаханнам азоби сокит бўлади:
Биринчиси. Тавба килиш. Тавба холис бўлиши лозим. Бундай тавба бир гунохга хос бўлиб, бошкасига дахлсиз дейилмас. Барча гунохларнинг магфират килинишига тавбадан-да бошка сабаб бўладиган бирор иш йўк. Аллох таоло айтади:
{ قل يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم }الزمر: 53.
(Ушбу оят маъносини Саъдий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Аллох таоло Ўзининг исроф килгувчи, яъни, кўп гунох килувчи кулларига Ўз саховатининг кенглигини хабар беради ва тавба килишларига имкон колдирмайдиган Кун келиб колишидан олдин, уларни тавба килишларига сафарбар килади. Шунинг учун Аллох таоло айтади: «Эй пайгамбар ва Ул кишининг ўрнида туриб Аллохнинг динига даъват килувчилар, Аллохнинг бандаларига Роббилари номидан хабар бериб айтинг: «Ўз жонларига жабр килган, ховою нафсларига эргашиб, гунохлар килган ва Гайблар Олими бўлмиш Аллохнинг газабига дуч келиб колган эй бандаларим, Аллохнинг рахматидан умидсиз бўлмангиз, яъни ўзингиз ўз кўлингиз билан ўзингизни халокатга улоктирмангиз. Гунохларимиз кўпайиб кетган, уларни йўкотишга йўл йўк, энди бўлганича бўлди деб, яна гунох килишда бардавом бўлмангиз. Сизлар Роббингизни таниб олингиз. Ул зотнинг саховатли эканлигига далолат килувчи исмларини билингиз. Билингизким, шубхасиз Аллох барча гунохларни магфират килади. Гунохлар ширк, катл, зино, судхўрлик ва зулм каби катта гунохларми ёки кичик бўладими, Аллох уларни кечиради. Албатта Ул зот магфиратли ва рахмлидир”. Бу оят факат тавба килган кишиларга тааллукли (шунинг учун ширк хам зикр килинган.)
Иккинчиси. Истигфор-Аллохдан магфират сўраш. Аллох таоло айтади.
{ و ما كان الله معذبهم و هم يستغفرون } الأنفال: 33.
Маъноси: “Одамлар Аллохдан магфират сўраб турганларида Аллох уларни азоблагувчи эмасдир”. Мухаддис Хоким ўзларининг “Мустадрак” китобларида Абу Саъид разияллоху анхудан ривоят киладилар, Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам айтадилар:
"إن الشيطان قال وعزتـك يا رب لا أبرح أغوي عبادك ما دامت أرواحهم في أجسادهم فقال الرب وعزتي و جلالي لا أزال أغفر لهم ما استغفروني" قال الحاكم صحيح الإسناد ولم يخرجاه (و رقمه:7672).
Маъноси: “Шайтон айтди: Эй Роббим, Иззатинг билан касам ичиб айтаманки, модомики бандаларинг жасадларида рухлари бор экан, тўхтовсиз уларни адаштириб тураман. Шунда Раб таоло айтди: Иззатим ва Жалолимга касамки, модомики улар мендан истигфор сўраб туришар экан, Мен уларни бардавом кечириб тураман”. Баъзан истигфор ёлгиз зикр килинса, баъзида тавба билан бирга келади. Истигфор ёлгиз айтилганда, тавба хам унинг маъносига дохил бўлади. худди тавба ёлгиз зикр килинганда, истигфорни ўз ичига олгани каби. Аммо иккаласи бирга зикр килинганда, истигфор – ўтмишда ўтган килмишларнинг ёмонлигидан Аллохнинг хифзу химоясини сўраш, маъносида келади. Тавба эса – Аллохга кайтиш ва келажакда кўркаётган нарсаларнинг – номакбул амаллари - ёмонлигидан саклашини Аллохдан сўраш. Бунинг мисоли факир ва мискинга ўхшайди. Агар бу иккиси ёлгиз-ёлгиз зикр килинганда, бири иккинчисининг маъносини ўзига дохил килади. Бирга зикр килинганда эса, уларнинг хар бирида бошка-бошка маънолар бўлади. Моли оз бўлганига факир дейилса, хеч нарсаси йўк бўлганига, мискин дейилади.
Учинчиси. Яхшиликлар килиш. Чунки, битта яхшиликка ўн баравар савоб ёзилади. Ёмонликка эса, битта. Битталиклари ўнталикларига голиб келган кимса холига вой бўлсин. Аллох таоло айтади:
{ إن الحسنات يذهبن السيئات }هود: 114.
Маъноси: “Гумонсиз яхшиликлар ёмонликларни кетказади”. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бундай дейдилар:
"و أتبع السيئة الحسنة تمحها"قال الألباني رحمه الله: حديث حسن.
Маъноси: “Ёмонлик кетидан яхшилик эргаштиргин, уни ўчириб юборади”.
Тўртинчиси. Дунёвий мусибатлар. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бундай дейдилар:
" ما يصيب المؤمن من وصب و لا نصب, و لا غم و لا هم و لا حزن, حتى الشوكة يشاكها-إلا كُـفـِّرَ بها من خطاياه" (متفق عليه).
Маъноси: “Мўмин кишига бир хасталик, чарчок, гам, ранжиш ва хафалик етса, хатто бир тикан кирса хам, албатта булар сабабли унинг хатою камчиликлари ўчирилади”. Мусибатларнинг ўзи гунохларни ўчиргувчидир. Уларга сабр килишда эса, бандага савоб берилади. Агар газаб килса, гунох орттиради.
Бешинчиси: Кабр азоби. Иншааллох бунинг баёни кейинрок келади.
Олтинчиси: Гунохкор банданинг хаккига - унинг хаётлик чогида ва ўлимидан кейин - мўминларнинг килган дуолари ва айтган истигфорлари.
Еттинчиси: Гунохкор банданинг вафотидан кейин унга хадя килинадиган ибодатлар. Бунинг баёни хам иншааллох кейинрок келади.
Саккизинчиси: Киёмат кунининг дахшатлари ва шиддатлари.
Тўккизинчиси: Бухорий ва Муслимлар ривоят килишган хадис. Унда пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам айтганларки:
"أن المؤمنين إذا عبروا الصراط وقفوا على قنطرة بين الجنة و النار, فيقتصّ لبعضهم من بعض, فإذا هـُذِبوا و نـُقـُّوا أذن لهم في دخول الجنة"رواه البخاري.
Маъноси: “Мўминлар Сиротдан ўтаётганларида, жаннат билан дўзах орасидаги кантара-кўприк устида тўхтатиладилар. Шунда баъзиларидан баъзиларига касос олиб берилади. Качон кутилиб ва тозаланишгач, уларга жаннатга кириш учун изн берилади”. (Ушбу хадис маъносини Ибни Хажар рахимахуллох бундай шархлайдилар: Сирот, кўприк бўлиб, (Киёмат майдони билан жаннат орасида,) жаханнам устига кўйилган. Жаннат шу кўприкнинг оркасида. Инсонлар амалларига караб унинг устидан ўтадилар. Уларнинг орасида, ёмонликларидан яхшиликлари кўп бўлган ёки тенг бўлган ёки Аллох кечириб юборган, нажот топгувчилари бор. Хамда уларлар орасида, ёмонликлари яхшиликларига устун келиб, Аллох уларни кечирмаган, жаханнамга кулаб кетадиганлари бор. Ёлгиз Аллохга ибодат килиб, гунохларга кўл урган мусулмонлар, жаханнамга тушганда, Аллох хохлаганча азобланишиб, кейин шафоат ё ундан бошка сабабга кўра у ердан чикишади. Баъзан нажот топгувчининг устида бошкаларнинг хакки бўлади. Бу кишининг яхшиликлари килган зулмига тенг ё ундан кўпрок бўлади. Шунда ўтказган зулмига тенг келадиган яхшиликларидан хакдорларга олиб берилади. Шундан кейин инсон килган зулмларидан кутилади).
Ўнинчиси: Шафоат килгувчиларнинг шафоати. Бу хусусда, шафоат хакидаги матнда сўз юритилган эди.
Ўн биринчиси: Бирор бир шафоатсиз, рахм килувчиларнинг Рахмлирогининг афв этиши сабабли. Аллох таоло айтганидек:
{ و يغفر ما دون ذلك لمن يشاء } النساء: 48, 116.
Маъноси: ”Аллох таоло ширкдан бошкасини хохлаган бандаларидан кечириб юборади”.
68. والأمنُ والإياسُ يَـنقلان عن ملةِ الإسلام, وسبيل الحق بينهما لأهل القِـبلة.
68-матн: (Аллохнинг макридан) хотиржам бўлиш ва (Ул зотнинг рахматидан) умидсиз бўлиш Ислом миллатидан кўчириб юборади. Кибла ахли учун хак йўл у иккисининг орасида.
Шарх: Банданинг кўркувчи ва умид килувчи бўлган холда хаёт кечириши шарт бўлади. Чунки, макталган хакикий кўркув, инсон билан Аллох харом килган нарсалар орасини тўсиб туради. Макталган умид эса, Аллохнинг нури устида, савобини умид килган холда Аллохнинг ибодатини килган кишининг умиди. Ёки бир гунох килиб кўйилганда, унинг магфират килинишини умид килган холда, Аллохга тавба килган кишининг умидидир. Абу Али Рузборий рахимахуллох айтадилар: “Кўркув билан умид кушнинг икки канотига ўхшайди. Агар канотлар тенг бўлса, учиш тенг ва тўлик бўлади. Качон канотларнинг бирида нуксон бўлса, учишда хам нуксон бўлади. Бордию иккала канот хам кетса, куш халокат ёкасига тушиб колади”. Аллох таоло хавф ахли билан умид килувчиларни мактаб, бундай деган:
{ تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون}السجدة: 16.
(Ушбу оят маъносини Табарий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Аллохнинг оятларига Иймон келтирган бу зотларнинг ёнбошлари ёток ўринларидан кўтарилиб, ухламасдан, кўркиб ва гунохларининг афв килишини умид килган холларида Роббиларига дуо килиб чикадилар. Ул зотнинг рахмати билан фазлу ризкини ва магфиратини умид киладилар. Хамда Аллох йўлида Биз берган ризкдан инфок киладилар. Ризкларидан Аллох уларга вожиб килган, Ул зотнинг хакларини адо этадилар”).
Умид килиш кўркувни такозо килади. Агар шунака бўмаганда хотиржамлик келиб колади. Кўркиш хам умидни такозо килади. Агар шундай бўлмаганда, умидсизлик вужудга келиб колади. Аллох таолодан бошка хар кандайдан кўркканингда, ундан кочасан. Аллохдан кўркканингда эса, унга караб кочасан. Демак, Роббисидан кўркувчи, Унга караб кочгувчидир.
عن النبي صلى الله عليه و سلم: "يقول الله عز و جل: أنا عند ظن عبدي بي. فليظن [ بي ] ما شاء". (متفق عليه. وفي رواية: " فلا تظنوا بالله إلا خيرا")
Пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам айтадиларки: (Маъноси) “Аллох азза ва жалла бундай дейди: Мен, бандамнинг Мен хакимда килган гумонидаман. Мен хакимда нимани хохласа, гумон килаверсин”. Бир ривоятда: “Аллох хакида факат яхши гумон килинглар”, дейилган.
Уламолар айтадиларки: ”Ким Аллохга ёлгиз мухаббатнинг ўзи билан ибодат килса, зиндик-мунофик бўлади. Кимда-ким, факат кўркув билан Ул зотга ибодат килса, харурий-хаворижлардан бўлади. Кимки, ёлгиз умиднинг ўзи билан Ул зотга ибодат килса, муржиалардан бўлади. Кимда-ким, хам мухаббат, хам кўркув ва хам умид билан Аллох таолога ибодат килса, мана шу киши ёлгиз Аллохга ибодат килгувчи мўминдир”.
(Аллохнинг макридан хотиржам бўлиш ва Аллохнинг рахматидан ноумид бўлиш Ислом миллатидан чикариб юборади. Аллох таоло бундай дейди:
{ فلا يأمَنُ مَـكْرَ اللهِ إلا القومُ الخـَاسِرُونَ }الأعراف: 99.
Маъноси: “Аллохнинг макридан факат халок бўлгувчи кавмгина хотиржам бўлур”. Юсуф сурасининг 87-оятида эса айтадики:
{ إنه لا يَيْـئَسُ مِن رَوْح اللهِ إلا القـَوْمُ الكَافِرُونَ } يوسف: 87.
“Зеро, Аллохнинг рахматидан факат кофир кавмгина ноумид бўлур”. Хак ахлининг йўли бу иккисининг ўртасида бўлади. Шунинг учун банда, Аллохнинг макридан кўркиш билан Ул зотнинг рахматидан умидвор бўлишни жамлаб юриши лозим бўлади. Хумаййис шархидан.)
69. ولا يَخرُجُ العَبْدُ مِنَ الإيمَان إلا بـِجُحُودِ ما أدْخَلـَهُ فـِيهِ.
69-матн: Банда Иймондан чикиб кетмайди. Факат уни Иймонга киритган нарсани инкор килиши туфайлигина чикиб кетади.
Шарх: Мазкур матн билан Таховий рахимахуллох Хавориж ва Мўтазила тоифаларнинг эътикодини рад этадилар. Уларнинг тушунчасига караганда, одам катта гунох сабабли Иймондан чикиб кетар экан. Бундай эътикод тўгри эмас.
(Мўмин киши Иймонни бузиб юборгувчи амал билангина Иймондан ажралади. Масалан: Иймонни тасаввур килиб бўлмайдиган маълум бир нарсани – (намоз, закот ва рўза кабиларни) - била туриб инкор этиш. Мусулмон киши килган гунохидан тавба килгунига кадар осий бўлиб туради. Маъсиятининг микдорига караб Иймони камаяди. Иймон исми ундан тамоман кўтарилмайди. Факат Иймонни бузиб юборадиган амал килгандагина ундан Иймон бутунлай кўтарилади. Иймоннинг камайиши билан асли йўколмайди, балки заифлашади. Хумаййис шархидан)
70. والإيمان: هو الإقرار باللسان، والتصديق بالجنان, وجميع ما صح عن رسول الله صلى الله عليه وسلم من الشرع والبيان كله حق. والإيمان واحد, وأهله في أصله سواء، والتفاضل بينهم بالخشية والتقى، ومخالفة الهوى، وملازمة الأولى.
70-матн: Иймон - тил билан икрор бўлиш ва калб билан тасдиклашдир. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам дан ривоят килинган шариат хамда диний ишлар баёни хакидаги барча сахих хадислар хакдир. Иймон битта. Иймон ахли унинг аслида тенгдирлар. Улар орасидаги фазилатлироглари (Аллохдан кўпрок) кўрккан, такво килган, хавою нафсига берилиб кетмаган ва энг яхши ишларни лозим тутганлари бўладилар.
Шарх: Иймоннинг таърифи хусусида одамлар орасида турли-турли фикрлар айтилган. Молик, Шофиъий, Ахмад, Авзоъий, Исхок бин Рохавайх, бошка Ахли хадислар ва Мадина ахли (барчаларига Аллохнинг рахмати бўлсин!) хамда Зохирийлар ва бир жамоат файласуфлар айтдиларки: Иймон – калб билан тасдиклаш, тил билан икрор бўлиш ва (намоз ва закот каби шариат) устунларига амал килиш. Бизнинг кўп уламоларимиз (яъни Ханафий мазхабининг уламолари) Таховий рахимахуллохнинг зикр килган сўзларини айтишди. Яъни: Иймон – тил билан икрор бўлиш ва калб билан тасдиклаш.
(Иймон тўгрисида) яна бир таъриф хам бор. Унда айтиладики: Сўз икки кисмдан иборат. Биринчиси калбнинг сўзи бўлиб, унга эътикод дейилади. Иккинчиси тилнинг сўзи. Буниси эса, Ислом-шаходат калимасини айтиш. Амал хам икки кисмга бўлинади. Биринчиси калб амали бўлиб, унга ният ва ихлос дохил бўлади. Иккинчиси (кўл ва оёк каби) аъзоларнинг амали. Мана шу тўрт нарса йўколса, Иймон тамомила йўколади. Агар калбнинг тасдиклаши йўк бўлса, колган бўлаклар фойда бермайди. Качонки, калбнинг тасдики колиб, колганлари йўк бўлса, мана шу ихтилоф майдонидир.
Иймоннинг зиёда бўлиб бориши ва камайишига Куръон, суннат, ва салафларнинг асарлари жуда кўп. Аллох таоло айтади:
{ وإذا تليت عليهم آياته زادتهم إيمانا}الأنفال: 2
Маъноси: “Мўминларга Аллохнинг оятлари тиловат килинганда, Иймонлари зиёдалашиб кетади”.
71. والمؤمنون كلهم أولياء الرحمن
71-матн: Мўминларнинг барчаси Рахмоннинг авлиёлари бўладилар.
Шарх: Аллох таоло айтади:
{ ألا إن أولياء الله لا خوف عليهم و لا هم يحزنون. الذين آمنوا و كانوا يتقون} يونس: 62-63.
Ушбу оят маъносини Куртубий рахимахуллох бундай тушунтирадилар: “Огох бўлингизким, албатта Аллохнинг авлиёлари-дўстларига охиратда бирор хавф хатар бўлмас. Хамда улар бу Дунёни йўкотганларидан гамгин бўлмаслар. Улар иймон келтирган ва такво килган зотлардир”.
72. وأكرمهم عند الله أطوعهم وأتبعهم للقرآن.
72-матн: Аллохнинг хузурида мўминларнинг энг хурматлироклари, Аллохга итоатлирок бўлганлари хамда Куръонга кўпрок эргашганларидир.
Шарх: Аллох таоло айтади:
{ إن أكرمكم عند الله أتقاكم } الحجرات: 13
Маъноси: “Аллох хузурида сизларнинг хурматлирокларингиз, кўпрок такво килганларингиздир”.
73. والإيمان: هو الإيمان بالله، وملائكته، ورسله، واليوم الآخر، والقدر: خيره وشره، وحلوه ومره، من الله تعالى.
73-матн: Иймон - Аллохга, Унинг фаришталарига, китобларига, расулларига, Охират кунига ва такдирнинг яхшилигию ёмонлиги хамда ширинлигию аччиглигини Аллох таолодан эканлигига ишониб, тасдиклашдир.
Шарх: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам Иймон хакида савол берган Жаброил алайхиссаломга бундай жавоб берганлар:
" أن تؤمن بالله و ملائكته و كتبه و رسله و اليوم الآخر, و تؤمن بالقدر خيره و شره". رواه مسلم.
Маъноси: “Аллохга, Унинг фаришталарига, китобларига, расулларига, Охират кунига Иймон келтиришинг ва такдирнинг яхшилиги хамда ёмонлигига Иймон келтиришинг”.
74. ونحن مؤمنون بذلك كله, لا نفرق بين أحد من رسله، ونصدقهم كلهم على ما جاءوا به.
74-матн: Биз юкорида ўтган масалаларнинг барчасига Иймон келтирган мўминлармиз. Расуллардан бирортасини ажратиб кўймаймиз хамда улар келтирган хамма нарсаларни тасдиклаймиз.
Шарх: Пайгамбарларнинг ораларини - баъзиларига Иймон келтириб, бошкаларини инкор килиб - ажратмаймиз. Балки уларнинг барчасига Иймон келтирамиз ва тасдиклаймиз. Кимки, пайгамбарларнинг баъзиларига иймон келтириб, колганларини инкор килса, барчасига кофир бўлади. Аллох таоло айтади:
{ ويقولون نؤمن ببعض ونكفر ببعض ويريدون أن يتخذوا بين ذلك سبيلا. أولئك هم الكافرون حقا }. النساء: 150-151
Маъноси: “Айрим пайгамбарларга иймон келтирамиз, айримларини инкор киламиз” дейдиган хамда ора йўлни тутишни истайдиган кимсалар - ана ўшалар хакикий кофирдирлар” (Алоуддин Мансур китобидан).
75. وأهل الكبائر من أمة محمد صلى الله عليه وسلم في النار لا يخلدون، إذا ماتوا وهم موحدون, وإن لم يكونوا تائبين، بعد أن لقوا الله عارفين, وهم في مشيئته وحكمه، إن شاء غفر لهم و عفا عنهم بفضله، كما ذكر عز وجل في كتابه: { ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء } النساء:48,116 وإن شاء عذبهم في النار بعدله, ثم يخرجهم منها برحمته وشفاعة الشافعين من أهل طاعته, ثم يبعثهم إلى جنته. وذلك بأن الله تعالى تولى أهل معرفته، ولم يجعلهم في الدارين كأهل نكرته، الذين خابوا من هدايته، ولم ينالوا من ولايته. اللهم يا وليّ الإسلام وأهله، ثبتنا على الإسلام حتى نلقاك به.
75-матн: “Мухаммад صلى الله عليه وسلم умматларидан бўлган катта гунох килган кишилар, агар ёлгиз Аллохга ибодат килгувчи бўлиб, тавба килмаган холларида бўлса хам ва Аллохни таниган (яъни мўмин) бўлган холларида Ул Зотга йўликсалар, дўзахда абадий колиб кетмайдилар”. Улар Аллохнинг хохиши ва хукмига хавола килинадилар. Ул Зот хохласа Ўзининг фазлу мархамати билан уларни магфират килиб, афв этади. Куръонда Аллох азза ва жалла: “Ширкдан бошка гунохларни хохлаган кулидан кечиради” деганидек. (Нисо:48,116). Агар хохласа, Ўзининг адолати ила уларни дузахда азоблайди. Кейин Ўзининг рахмати ва ибодат ахлидан бўлган шафоат килгувчиларнинг оклови туфайли уларни дўзахдан чикаради. Сўнг уларни жаннатига юборади. Бундай бўлиши, Аллох таоло Ўзининг маърифат ахлини дўст тутганидандир. Аллох таоло уларни икки дунёда кофир кимсалар каби килмади. Кофирлар Ул зотнинг хидоятидан махрум бўлган ва У зотга дўст бўлишга ета олмаган кимсалардир. Ислом ва унинг ахлини дўст тутган эй Аллох, Сенга йўликкунимизга кадар бизларни Исломда собиткадам кил!
Шарх: “Мухаммад صلى الله عليه وسلم умматларидан бўлган катта гунох килган кишилар, агар ёлгиз Аллохга ибодат килгувчи бўлиб, тавба килмаган холларида бўлса хам ва Аллохни таниган (яъни мўмин) бўлган холларида Ул зотга йўликсалар, дўзахда абадий колиб кетмайдилар”, деган матн Хавориж ва Мўтазилаларнинг сўзини рад этади. Улар айтишадики: “Катта гунох килган кишилар дўзахда абадий коладилар”. Бундан ташкари Хаворижлар катта гунох килган кишини кофирга хам чикаришади. Мўтазилалар эса: “Иймондан чикади-ю, куфрга кирмайди”, деб даъво килишади. Буларда икки манзил орасида бир манзил бор!!! (Бу икки тоифанинг сўзлари ботил).
Аллох таоло Куръонда ва расули саллаллоху алайхи ва саллам Ўзларининг сахих хадисларида кайтаришган гунохларга катта гунохлар дейилади. Уламолар уларнинг сони хакида турли фикрлар билдиришди. Баъзилар: катта гунохлар еттита, бошкалар ўн еттита дейишди. Яна баъзилар: харомлигига шариатлар иттифок килган гунохларга катта гунохлар дейилади, дейишди. Бошкалар: уларнинг сони маълум эмас, улар Лайлатул-кадр каби махфий килинган дейишди. Баъзилар эса: уларни етмишта дейишди ва хоказо.
76. ونرى الصلاة خلف كل برٍّ وفاجر من أهل القبلة وعلى من مات منهم.
76-матн: Кибла ахлидан бўлган хар бир яхши ва гунохкор имом оркасида намоз ўкишни жоиз деймиз. Хамда Кибла ахлидан вафот этганларига жаноза намозининг ўкилишини дуруст деймиз.
Шарх: Сахихул-Бухорийда: Абдуллох бин Умар ва Анас бин Молик разияллоху анхумлар Хажжож бин Юсуф оркасида унга иктидо килиб намоз ўкишар эди, деб ривоят килинади. Хажжож (конлар тўккан) фосику золим эди. Яна Сахихул-Бухорийда Абу Хурайра разияллоху анхудан ривоят килинади, пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам айтдилар:
" يصلون لكم, فإن أصابوا فلكم و لهم, وإن أخطأوا فلكم وعليهم " رواه البخاري و أحمد و اللفظ له.
Маъноси: “Сизларга имомлар намоз ўкиб берадилар. Агар тўгри ўкисалар, сизлар хам намозингизнинг савобини оласизлар, улар хам. Агар хато ўкисалар, сизлар савоб оласизлар, гунохни улар олади”.
Билгин эй биродар, - Аллох сени хам, бизни хам Ўз рахматига олсин – уламоларнинг иттифокига биноан, бидъат ва фосиклигини билмаган имом оркасида намоз ўкиш, намозхон кишига жоиз бўлади. Имомга иктидо килиш учун, унинг эътикодини билиш ва уни имтихон килиб кўриш, намозхонга шарт эмас. Имомга: Эътикодинг канака? каби савол берилмайди. Имомнинг эътикоди номаълум бўлган холда, унга иктидо килинаверади.
Аксар уламолар айтишларича: Кимки, жумъа ва жамоат намозидан, имом фожирдир, деб колиб кетса, бидъат пайдо килган бидъатчи бўлади. Абдуллох бин Масъуд разияллоху анху ва бошкалар, Валид бин Укба оркасида намоз ўкишар эди. Валид маст килувчи ичимлик ичарди. Хатто кунлардан бирида, у бомдод намозини тўрт ракаат ўкишгача борган эди.
Кайси бир мўмин вафот этса, мўминлар унга жаноза намозини ўкишга буюриладилар хамда унга намоз ўкишларида унинг хаккига яхши дуо килишга маъмурдирлар. Абу Хурайра разияллоху анху айтадиларки, мен Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам дан эшитдим, У киши айтдилар:
" إذا صليتم على الميت فأخلصوا له الدعاء"رواه أبو داود و ابن ماجه. قال الألباني: إسناده جيد.
Маъноси: “Маййитга жаноза намозини ўкиганларингизда, унинг хаккига ихлос билан дуо килинглар”.
77. ولا ننـزل أحداً منهم جنة ولا ناراً.
77-матн: Кибла ахлидан бирор бир кишини жаннатга хам, дўзахга хам туширмаймиз.
Таховий айтмокчи бўладиларки: Кибла ахлидан маълум бир кишини жаннат ахли ёки дўзах ахли, демаймиз. Факат, содик пайгамбаримиз صلى الله عليه وسلم хабар берган кишиларга гувохлик берамиз. Масалан ўнта жаннат ахлидан бўлган сахобалар каби, улардан Аллох рози бўлсин.
Кўп уламолар ва Ахли хадислар айтадиларки: (Куръон ё хадисда) далил келган хар бир мўмин кишига, жаннатий деб гувохлик берилади.
78. ولا نشهد عليهم بكفر ولا بشرك ولا بنفاق، ما لم يظهر منهم شيء من ذلك . ونذر سرائرهم إلى الله تعالى .
78-матн: Кибла ахлини кофир, мушрик ва мунофик, деб гувохлик бериб юбормаймиз. Модомики улардан бу иллатларнинг бири зохир бўлмаса. Уларнинг ички холатларини эса Аллох таолога хавола киламиз.
Шарх: Чунки биз, ташки кўринишига караб хукм килишга буюрилганмиз. Хамда гумонга ва билмайдиган нарсаларимизга эргашишдан кайтарилганмиз. Аллох таоло Хужурот сурасининг 11-оятида айтади:
{ يا أيها الذين آمنوا لا يسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيرا منهم } الحجرات: 11.
Маъноси: “Эй Иймон келтирган кишилар, бир кавм бошка бир камни масхара килмасин. Масхара килинганлар, масхара килувчилардан яхширок одамлар бўлиши мумкин”. Аллох таоло ушбу суранинг кейинги оятида эса бундай дейди:
{ يا أيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم } الحجرات: 12
Маъноси: “Эй Иймон келтирган зотлар, кўп гумон (яъни яхши одамлар хусусида хакикати ва далили йўк бўлган ёмон гумондан) сакланинглар. Шубхасиз (бундай) гумон гунохдир”. Исро сурасининг 36-оятида эса бундай дейди:
{ و لا تقف ما ليس لك به علم، إن السمع و البصر و الفؤاد كل أولئك كان عنه مسؤولا } الإسراء: 36
Оят маъносини Табарий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Одамларга илминг бўлмаган нарсалар хакида гапирма. Шубхасиз кулок, кўз ва юрак - буларнинг бари масъул бўлади. Яъни, Аллох таоло бу аъзолардан уларнинг эгаси нима амаллар килганини сўрайди. Киёмат кунида кулок эшитгани, кўз кўргани ва калб килган эътикоди хакида сўралажак”.
(Бир одамда кофир, мушрик ва мунофик бўлиб колиш шартлари юзага чикиб, монеъликлар бўлмаса, ўшандагина у, кофир, мушрик ё мунофик бўлади. Одамларнинг ички холатлари Аллох таолога хавола килинади. Чунки бу нарсаларнинг билгувчиси факат Аллохдир. Хумаййис шархи асосида).
79. ولا نرى السيف على أحد من أمة محمد صلى الله عليه وسلم إلا من وجب عليه السيف.
79-матн: Мухаммад صلى الله عليه وسلم умматларидан бирор-бир кишига килич кўтарилмайди, факат килич кўтариш вожиб бўлган кимсага карши кўтарилади, деймиз.
Шарх:
عن عبد الله بن مسعود قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " لا يحل دم امرئ مسلم يشهد أن لا إله إلا الله وأني رسول الله إلا بإحدى ثلاث: الثيب الزاني, والنفس بالنفس, والتارك لدينه المفارق للجماعة"متفق عليه.
Маъноси: “Ла илаха иллаллох” ва Мени Расулуллох, деб гувохлик берадиган мусулмон кишининг кони халол бўлмас. Факат уч нарса туфайли: турмуши бор зинокор, одам ўлдирган ва динини тарк этиб, жамоатдан ажралгувчи”. (Ушбу хадис маъносини “Авнул-Маъбуд” китобининг сохиби бўлмиш Абу Тийб рахимахуллох шархлаб айтадиларки: “Мусулмонлардан бўлган эркагу аёлнинг кони факат куйидаги уч килмиш билангина тўкилади: Оилали озод кишининг килган зиноси туфайли. Одам ўлдирган кишининг кони. Яъни катл килинган одам учун касос бўлиб, котил хам ўлдирилади. Динини ташлаган, мусулмонлар жамоатини тамомила тарк килган, ёлгизланиб, муртад бўлган кимса”.)
80. ولا نرى الخروج على أئمتنا وولاة أمورنا, وإن جاروا, ولا ندعو عليهم, ولا ننـزع يداً من طاعتهم, ونرى طاعتهم من طاعة الله عز وجل فريضة، ما لم يأمروا بمعصية, وندعو لهم بالصلاح والمعافاة.
80-матн: Имомларимиз ва ишларимизнинг волийлари (рахбарлари)га, гарчи зулм килсалар хам хуруж килмаймиз. Уларга дуои бад килмаймиз. Уларга итоат килишдан кўлни тортиб олмаймиз. Уларга итоат килишни Аллох таолога итоат килиш бўлган фарз деб биламиз, модомики маъсиятга буюрмасалар. Уларнинг хакларига салохият ва афв сўраб дуо киламиз.
Шарх: Аллох таоло куръонда:
{ يا أيها الذين آمنوا أطيعوا لله وأطيعوا الرسول وأولي لأمر منكم } النساء:59.
Маъноси:“Эй Иймон келтирган кишилар, Аллохга итоат килингиз, пайгамбарга итоат килингиз хамда ўзларингиздан бўлган иш эгаларига (яъни халифалар ва уламоларга)”. Пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам айтадилар:
" من أطاعني فقد أطاع الله, ومن عصاني فقد عصى الله, ومن يطع الأمير فقد أطاعني, ومن يعص الأمير فقد عصاني" رواه البخاري و مسلم.
Маъноси: “Кимки менга итоат килса, хакикатда Аллохга итоат килибди. Кимки менга осий бўлса, хакикатда Аллохга осий бўлибди. Кимки амирга итоат килса, хакикатда менга итоат килибди ва кимки амирга осий бўлса, хакикатда менга осий бўлибди”.
Абу Зар разияллоху анху: Халилим (яъни Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам) мени, гарчи атрофлари кесилган хабаший кул бўлса хам эшитганимга итоат килмоглигимни васият килдилар” дедилар (Муслим ривояти).
Яна Бухорий Ибни Аббос разияллоху анхумодан ривоят киладилар, Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бундай деганлар: (маъноси) “Кимки амиридан ёмон кўрадиган бир нарса кўрса, сабр килсин. Чунки кимда ким жамоатдан бир карич ажралган холда вафот этса, бас жохил ўлим билан ўлибди”.
(Имомларга ва иш эгаларига хуруж килмокни, гарчи одамларга зулм килсалар хам харом деб биламиз, хатто улар томондан гунох зохир бўлса хам. Чунки рахбарларга хуруж килмок ёмон окибатга, кон тўкилишига ва бебошликни таркалиб кетишига сабаб бўлади. Демак, амирлар ва халифалар, модомики Ислом доирасида колар эканлар, Аллохнинг динини ўзгартирмас эканлар ва улардан куфр зохир бўлмас экан, Ахли суннат вал-жамоат уларга дуои бад килмайдилар, уларга итоатсизлик килмайдилар. Модомики улар яхшиликка буюрсалар, уларга итоат килмокни вожиб, деб билдилар. Аммо маъсиятга буюрсалар кулок солмайдилар ва итоат хам килмайдилар. Уларга салохият сўраб дуо килишади. Чунки, уларнинг тўгрилиги умматнинг тўгрилиги, уларнинг бузуклиги, умматнинг бузилиши ва бузгунчиликни таркатиши бўлади. Аллохбилгувчирокдир. Бу шархда Хумаййиснинг хам сўзлари бор).
81. ونتبع السنة والجماعة، ونجتـنب الشذوذ والخلاف والفرقة.
81-матн: Суннат ва жамоатга эргашамиз. Жамоатдан ёлгизланиб колиш, мухолиф бўлиш ва фиркаланиб кетишдан сакланамиз.
Шарх: Суннат — Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам нинг йўллари, жамоат эса, мусулмонларнинг жамоатидир. Булар - сахобалар ва Киёмат кунигача уларга яхшилик билан эргашган кишилар бўладилар. Уларга эргашиш хидоят, уларга карши чикиш залолатдир. Аллох таоло пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам га эргашишимизни буюрди. Ул зот Оли Имрон сурасида бундай дейди:
" قـل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله" آل عمران: 31
Маъноси: “Эй Мухаммад, айтинг, агар сизлар Аллохни яхши кўрсангиз, менга эргашинглар. Шунда Аллох сизларни яхши кўради”. Яна Аллох таоло Нисо сурасининг 115-оятида айтади:
{ ومن يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدى و يتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى و نصله جهنم و ساءت مصيرا} النساء: 115.
Маъноси: “Кимга Куръон оятлари ва пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам хадислари асосида хидоят - тўгри йул баён килиниб, равшан бўлганидан кейин, Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам га карши чикса ва мўминлар-сахобаларнинг йулини колдириб, бошка йулларга эргашиб кетса, топиб олган йўлида уни ташлаб кўямиз. Унинг ёрдамчисини бутлару санамлар килиб кўямиз. Аммо улар, у адашган бечорани Аллохнинг азобидан куткара олмаслар. Хамда уни хор киламиз, унга тавфик бермаймиз. Чунки у хакни кўриб, билиб тарк этди. Охиратда уни жаханнамга киритамиз. Жаханнам кандай хам ёмон жой!” Анъом сурасининг 153-оятида эса бундай дейди:
{ وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه, ولا تتبعوا السبل فتفرقَ بكم عن سبيله ذلكم وصَّاكم به لعلكم تتقون} الأنعام: 153.
Маъноси: “Албатта мана шу Менинг тўгри йўлимдир. Сизлар шу йўлга эргашинглар! Бошка йўлларга эргашмангизки, улар сизларни Аллохнинг йўлидан узиб кўяр. Шояд такво килсангиз, деб Аллох сизларни мана шу нарсаларга буюрди”. Ва Оли Имрон сурасининг 105-оятида бундай дейди:
{ ولا تكونوا كالذين تفرقوا واختلفوا من بعد ما جاءهم البينات, و أولئك لهم عذاب عظيم} آل عمران: 105.
Маъноси: “Аник хужжатлар келганидан кейин бўлиниб кетган ва бир-бирлари билан ихтилоф килиб, талашиб-тортишадиган кимсалар каби бўлмангиз! Ана ундайлар учун улуг азоб бордир”.
(Модомики мусулмонларнинг жамоати Аллохнинг амрида, хак ва хидоятда, амри маъруф ва нахий мункарда коим экан, уларга эргашамиз. Аммо одамлар бузилиб кетганида, шариат конунлари ўзгартирилганда, суннат бидъатга, бидъат эса суннатга, мункар иш яхши ишга, яхши иш эса мункарга айланиб кетганда, четланиб одамлардан ёлгиз бўлиш халол бўлиб колади. Хавою нафс ва залолатда бўлган фиркалардан четланилади. Мана шундай килишни пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам Хузайфа бин Ямонга Ўз хадисларида насихат килган эдилар: “У фиркаларнинг барчасидан йирок бўл, гарчи сенга ўлим келгунга кадар дарахтнинг танасини тишлаб олиб, унга ёпишиб колиш билан бўлса хам”. Хумаййис шархи асосида).
82. ونحب أهل العدل والأمانة، ونبغض أهل الجور والخيانة.
82-матн: Адолат ва омонат ахлини яхши кўрамиз хамда жабру ситам ва хиёнат ахлини ёмон кўрамиз.
Шарх: Бу хислат, Иймоннинг комиллиги ва ибодатнинг мукаммаллигидан бўлади. Зеро ибодат, мухаббатнинг комиллигини ва чўккисини хамда Аллох олдида камтарин бўлиб туришнинг тўликлигини ўз ичига олади. Аллохнинг расуллари, пайгамбарлари ва мўмин бандаларига бўлган мухаббат Аллохга бўлган мухаббатдан келиб чикади. Аллохдан бошкасини Аллох билан бирга кўшиб яхши кўрилмайди. Балки Аллох учун, Унинг йўлида яхши кўрилади. Чунки яхши кўрувчи, яхши кўрганининг суйганларини хам яхши кўради. Ёмон кўрганларини ёмон кўради. Дўст тутганларини дўст тутади. Душманларини душман деб билади. Рози бўлганларига рози бўлади. Газаб килганларига газаб килади. Буюрган нарсаларига буюради. Кайтарганларидан кайтаради. Хулоса килиб айтганда, хар кандай холда хам яхши кўрган Зотига мувофик хаёт кечириб юради. Аллох таоло мухсинлар - Аллохни кўриб тургандек ибодатни адо этгувчилар, такводорлар, кўп тавба килгувчилар ва ўзларини пок тутгувчиларни яхши кўради. Биз хам Аллох яхши кўрган кишиларни яхши кўрамиз. Аллох хоинлар, бузгунчилик киладиган ва кибру хаво килиб юрувчиларни яхши кўрмайди. Биз хам уларни яхши кўрмаймиз. Аллох субханаху ва таолога мувофик бўлмок учун бундай кимсаларни ёмон кўрамиз. Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам айтадиларки:
" من أحب لله وأبغض لله وأعطى لله ومنع لله فقد استكمل الإيمان" رواه أبو داود.
Маъноси: “Ким Аллох учун яхши кўрса, Аллох учун ёмон кўрса, Аллох учун берса ва Аллох учун тўсса, хакикатда Иймонни мукаммал килибди”.
83. ونقول: الله أعلم، فيما اشتبه علينا علمه.
83-матн: Айтамизки: Бизнинг аклимизга сигдириб бўлмайдиган нарсалар илмини Аллох билгувчирокдир.
Шарх: Юкорида, “чунки инсон, Аллох таоло ва Унинг расули саллаллоху алайхи ва саллам га таслим бўлиб хамда аклига сигдира олмаган масалалар илмини Олимига кайтармагунча динида саломат колмайди”, деган сўзлари ўтди. Кимки илмсиз сўз юритса, факат хавою нафсига эргашган бўлади. Аллох таоло Касос сурасининг