Жума насихатлари
Аламларга бурканган неъмат
Ундан ўзга илох бўлмаган Аллохга хамд бўлсин ва У барча нарсага кодирдир. Пайгамбаримизга саловат ва саломлар бўлсин.
Бу рисолани ёзишимдан максад, Аллохга ва унинг росулига ва омма мусулмонларнинг йулига чакириш, насихатдир.
Баъзи дардманд инсонларнинг беморлик, касаликнинг фойдаларидан хабарсиз бўлганлари холида: «Эй Роббим, менга рахминг келсачи?!» деб нола килишаётганларини эшитдим. Асарларда келадики, Аллох айтаркан: «Рахматим туфайли ато этаётган нарсамдан, яна кандай рахм киламан?» Шунингдек, баъзи рак каби огир, бедаво дардга чалинганларни умидсизликка тушиб колганлари, айримлари сабрлари заифлашиб, жазавалари ортиб, нолишлари зиёдалашиб кетаётгани ва Шайтон васваса килиб, ўтган камчиликлари, гунохларини ёдларига келтириб, уларни Аллохнинг рахматидан ноумид килаётгани, тушкунликка тушириб кўяётгани хакидаги кўнгилсиз холатларни эшитдим ва кўрдим. Лекин у «…ўзаро шивир-шивирлари факат шайтон томонидан бўлиб, иймон келтирган зотлар (у сабабли) гамгин бўлишлари учундир» (Мужодала 10) Аслида эса, токи бемор, тавхидда мустахкам туриб, хатто машаккат чексада, намозларда коим бўлар экан, унга хавф-хатар йўкдир. Энди, кимки жони гаргарага келмасдан олдин тавба килиб олар экан, Аллох унинг тавбасини албатта кабул килгусидир, хатто, катта гунохлар содир килиб кўйган бўлса-да. Ахлуссунна эътикодида, барча тавхидда вафот килган, яъни Аллохни якка билиб кетган инсонларни куфрда вафот этмаган деб умид килинади. Хадисда келадики: Пайгамбар дедилар: «Умматимдан кимки, Аллохга ширк келтирмаган холда вафот этса жаннатга киради.» Абу Зарр разияллоху анху шунда сурадилар: «Зино килган бўлса хамми, ўгрилик килган бўлса хамми?» Пайгамбар: «Ха, зино килган бўла хам, ўгрилик килган бўлса хам» деб жавоб бердилар. Бошка хадисда Росулуллох саллоллоху алайхи ва саллам : «Аллохдан факат яхши гумонда бўлган холингизда вафот килингиз» деб мархамат килдилар. Хадиси кудсийда Аллох таоло дейди: «Мен бандамни гумонидаман, яъни бандам Мен хакимда кандай гумон килса шундайдирман.» Мумин киши балолар канчалик шидатли бўлмасин сабр килиши лозим. Албатта кийинчиликдан сўнг, осонлик бордир ва дунё азоби охират азобидан енгилрокдир. Анас разияллоху анху ривоят киладилар: «Пайгамбаримиз ўлим тўшагида ётган бир йигитни зиёрат килдилар ва сўрадилар: «Ўзингни кандок хис этаяпсан?» Йигит: «Аллохнинг рахматидан умидворман ва гунохларимдан кўркаяпман, ё Расулуллох!» деди. Шунда Набий саллоллоху алайхи ва саллам : «Кайси банданинг калбида мана шу ўринда, шу икки нарса жам бўлар экан, Аллох унга умид килаётган нарсасини ато этиб, кўркаётган нарсасидан хотиржам килади» деб мархамат килдилар. Лекин сиз бу хадисни хужжат килиб, амалларга сусткаш бўлиб колманг. Ўлим тўсатдан келиб колиши мумкин. Умуман олганда, мумин Аллохнинг казосига рози бўлиб, сабр килиб яшар экан, агар хаёти давом этса ажру-савобларга эга бўлади, вафот этадиган бўлса, Аллохнинг рахматига эришади. Пайгамбар мархамат килиб: «ўлим-муминга тухфадир» деганлар. (Табароний ривояти, санади яхши). Энди юкорида саналган нарсалардан тўгри фикрга келган бўлсангиз, инсонга касаллик етиши туфайли хам рух, хам баданга етадиган улкан фойдалар ва манфаатларни сизга баён килишга киришамиз. Лекин, тафсилотларга киришишдан олдин, мукаддима лозимдир.
Мукаддима
Аллох таоло нимаики яратган бўлмасин, у яратган нарсасида мусибатланган ёки мусибатдан саломат кишиларнинг хар бири учун неъмат бордир. Хатто кофирларнинг жаханнамда азобланиши хам неъматдир. Лекин бу бошка бандалар хакки учун азобланаётган бўлсалар. Бир кавмга етадиган мусибат бошка кавм учун кўп фойдалардир. Агар Аллох таоло азоб ва аламларни яратмаганда эди, неъмату-мархаматларга эришганлар, у неъматларни кадрини билмаган ва кўпгина ато этилмиш яхшиликларни кадрига етишмаган бўлишар эди. Бу ўринда, Аллох кўпгина карама-каршиликларни яратдики, улар сабабли неъматлар кадри англанади. Агар тун бўлмаганда кундузнинг кадри билинмас, агар касаллик бўлмаганда соглик-саломатликни кадри сезилмас, факирлик бўлмаганда бойликнинг нафи кўринмас, дўзах бўлмаганда жаннат кадри англанмас эди. Ахли жаннатнинг сурури, дўзах ахлининг аламлари хакида тафаккур килишган чогда зиёдалашиб кетади. Шунинг учун жаннат ахлига дўзах ахлининг азобланишларини кўрсатиб турилишини неъмат деб санаса хам бўлади. Лекин, банда, даф килишга кодир бўлган балоларга сабр килиб ўтиришга эмас, балки, ўша балоларни кетказиш учун харакат килишга буюрилган. Хадисда келадики, «Кучи етмайдиган нарсани кўтариб олиб, ўзини хорлаш муминга хос эмасдир» Хал килиш ва аритиш имкони бўлмаган аламга килинган сабргина мактовга лойикдир. Шунингдек, неъматларнинг баъзилари кишига бало хам бўлиши мумкин. Киши хаёти давомида неъматлар ва балоларга рўбаро килинади. Канчалар балою мусибатлар борки, у инсонга неъмат сифатида етади. Баъзида банда учун факирлик ва касаллик неъмат бўлиши мумкин. Чунки у инсон агар соглом бўлса ва мол-дунёси ортса, ношукрлик килиши ва тугёнга кетиши мумкин. «Агар Аллох (барча) бандаларининг ризкларини кенг-мўл килса, албатта улар Ер юзида зулм-тажовузкорлик килган бўлар эдилар.» (Шуро 27) , Баъзи инсонлар борки, иймон ва хусну хулкни истисно килганда, барча неъматлар улар учун балодир. Унинг акси эса, яъни мусибатлар уларга неъматдир. Айтайлик, маърифат ва камолот неъматдир. Гохида эса, унинг йўклиги инсонга фойда бўлади. Масалан, бир кишики, унга карши одамларнинг пинхона галамислиги, ёмонлиги бор. Агар унга парда кўтарилиб, у булардан вокиф бўлса, унинг гаму-кайгуси ортиб кетади. Канчалаб неъматлар бор, инсон уларга харис бўлиб, интилиб харакат килади, аслида эса у нарса унинг халокати бўлади. Ўзи аламлар ва касалликлар бўлсада, рухлар ва баданларга даво бўлган ва инсонга комиллик ато этадиган нарсалар кўп бу оламда. Албатта яратувчиси ва вужудга келтирувчиси бўлган Зот бандасига касаллик беради ва албатта шифо хам ато килур, балолантиради ва албатта офият насиб килур, ўлдиради ва албатта кайта хаёт берур. Аллох таоло канчалаб ато этмиш улкан лаззатларини турли хил кўнгилсизлик, мусибатлар ичра яшириб кўйганки, улар лаззатларга эришиш йулида кўприк бўлгусидир. Шунинг учун хам донолар айтишганки, «неъматга неъмат билан етилмайди, рохатга рохат билан ноил бўлинмайди». Аслида аламлар ва машаккатлар улкан неъматдир. Чунки улар фарогатлар сабабидир. Масалан, аёл агар хомиладор бўлиш, фарзанд тугишнинг аламига карайдиган бўлса, турмушга чикмайди, оила курмайди. Лекин аёл учун она бўлиш туйгусининг лаззати у аламлардан неча-неча марталаб улкандир. Кайтанга, аёл агар фарзанд кўрмаётган бўлса, она бўлиш илинжида табибларга катнашини кўймайди.
Фойдалар
Энди буларнинг барини тушуниб олган бўлсак, касалликларнинг фойдалари, хайрли томонлари хакида сўзимизни давом эттирамиз. Бу манфаатлар юздан ортик бўлиб, бу ўринда мухтасар баён киламиз:
1. Касалликнинг фойдаларидан: нафснинг ислох бўлиши ва ёмонликдан покланишидир.
«(Эй инсонлар), сизларга не бир мусибат етса, бас, ўз кўлларингиз килган нарса-гунох сабабли (етур). Яна У кўп (гунохларнинг жазосини бермасдан) афв килиб юборур». (Шуро 30) Бандага агар мусибат етса: «Каердан келиб колди ўзи бу? Ким бу дардни мени бошимга солди?» демасин. Мусибат гунох туфайлигина етур ва бунда хушхабар ва огохлантириш бордир. Тўзукрок уйлаб кўрсак, дунё мусибатлари гунохларимиз учун тортаётган укубатларимиз холос. Бир хадисларида Пайгамбаримиз: «Мумин кишига ахлида, молида, фарзандларида балою-офатлар устма-уст кела бошлайдики, шулар туфайли гунохлари кечирилганидан, Аллохга хеч кандай хатоси колмаган холда рубаро бўлади» дедилар. Агар бандада ўйламаган, эсидан чикарган гунохлари бўлса, Аллох у сабабли гам-кайгу ёки касаллик билан балолайди. Бу яна шунга ишоратки, дунёнинг бир соат аччиклигини кўтариш алами охиратдаги абадий аламни кўтаришдан афзалрок. Салафларимиз айтишган экан: «Агар дунё мусибатлари бўлмаганда эди, киёматга хеч вакосиз (яъни хеч кандай савобларсиз) борган бўлар эдик».2. Касаллик фойдаларидан: охиратда, кишига етган касалликдан кўра бир неча баробар лаззат ва сурурни келтириши. Чунки дунё аччиклиги охират халоватидир, акси эса аксидир. Шунинг учун хам Пайгамбаримиз: «Дунё мумин учун зиндон, кофир учун жаннатдир» деб мархамат килганлар. Яна мархамат килиб: «Ўлим муминга тухфадир» дедилар. (Ибн Аби Дунё ривояти, санади хасан). Агар бандага касаллик ёки мусибат етса ва у Аллохга хамд айтса, у умид килаётган савобни устига, унга жаннатда «хамд уйи» деб аталмиш бир уй бино килинади. Жобир розияллоху анху ривоят килиб айтадилар: Пайгамбаримиз дедилар: «Одамлар киёматда бало ахлига берилаётган савобни кўрганларида, дунёда терилари кайчилар билан киймаланган бўлишини орзу килиб коладилар» (Термизий ривояти)
3. Касаллик манфаатларидан: Аллохнинг беморга якин бўлиши ва бу эса хос якинликдир.
Хадиси кудсийда Аллох таоло дейди: «Эй Одам боласи! Фалончи бандам касал бўлди, кўргани бормадинг, агар борганингда уни хузурида Мени топган бўлардинг»
(Абу Хурайрадан Муслим ривояти)4. Касаллик фойдаларидан: У билан банданинг сабри билинади.
Айтганларидек: «Агар имтихонлар бўлмаганда эди, сабрнинг фазли зохир бўлмаган бўлар эди». Инсон агар сабрга эришса, у кўп яхшиликларга эришибди. Агар йўкотса, у холда барча яхшиликларни йўкотибди. Аллох таоло банданинг сабрини ва иймонини имтихон килади, шунда ёки тилла хосил бўлади ёки чикинди. Анас разияллоху анху ривоят киладилар: Росулуллох саллоллоху алайхи ва саллам дедилар: «Албатта мукофотнинг катталиги, балонинг катталиги биландир. Агар Аллох бир кавмни яхши кўрса, уларни балолантириб кўяди. Кимки рози бўлса, унга хам розилик, кимки газаб килса, унга газаб насиб бўлгусидир». Агар Аллох бир бандасини яхши кўриб колса, унинг гамини зиёдалаштириб кўяди. Агар газаб килса, унинг дунёсини кенгайтириб кўяди, хусусан, банда динини зое килса. Банда мусибатларга иймон ва сабот ила сабр килса, у сабрлилар девонига ёзиб кўйилади. Агар ундан розилик хосил бўлса, уни рози бўлганлар девонига ёзиб кўйилади. Бандадан хамд ва шукр хосил бўлар экан, Аллох такдир килган барча казолар унинг учун хайрли бўлиб колаверади. Сухайб разияллоху анху ривоят киладилар: «Пайгамбаримиз саллоллоху алайхи ва саллам дедилар: «Муминнинг барча ишлари хайрли эканига хайрон коламан. Агар унга хурсандлик етса шукр килади. Бу унинг учун хайрлидир. Агар мусибат етса сабр килади ва бу хам у учун хайрлидир. Бу факат мумингагина хос. Аллохнинг мусулмон учун белгилайдиган хар бир такдири хайрлидир.» (Муслим ривояти) Бошка бир хадисда Росулуллох саллоллоху алайхи ва саллам : «Мумин хар бир иши учун ажрланади» дедилар (Ахмад ривояти). Мумин киши Аллохнинг такдири ила етган барча мусибатларга кўниши, рози бўлиши керак. Аллохим! Бизни ато килсанг шукр киладиган, гунох килса Сенга истигфор айтадиган, агар мусибат етса сабр киладиган бандаларингдан килгин.
5. Касаллик фойдаларидан ва Аллохнинг бандасига тукис ато этмиш неъматларидан: Аллох бандасига зарар ва каттикликларининг нозил этиши сабабидан, Ўз даргохига илтижо килишга, панохига кочишга, тавхидига суянишга ва калбини динини холис килган холида Роббисига дуо килишга ундайди.Балолар юбориб, дуога ундайдиган, неъматлар ато килиб, шукрга чакирадиган зот кандай хам Пок! Тобеинлардан Вахб ибни Мунаббих айтган эканлар: «Балолар, аслида дуоларни юзага чикариш учун тушади» Аллох таоло шундай дейди: «Качонки Биз инсонга (неъмат-давлат) инъом килсак, у (Бизга шукр килишдан) юз ўгирар ва ўз томонига кетар (яъни, Бизни унутар). Качон унга ёмонлик (камбагаллик-кулфат) етиб колса эса у узундан-узок дуо-илтижо эгасидир». (Фуссилат 51) Мусибат етиши сабабидан бандада таваккул, тазарру, ихлос билан дуо килиш каби иймони ва ишончини зиёда киладиган ишлар хосил бўлади. Яна касалликнинг кетишидан хам кўра фойдаси улканрок бўлган, инобат-Аллохга кайтиш, иймон халовати ва уни тотиш лаззати каби холатлар хам, шу мусибат туфайли юзага келади. Аллохгагина динни холис килган холида ибодат киладиган тавхид ахли уларга етаётган мусибатларга сабр килишади, дарров сехргар ёки фолбинга югуриб колишмайди, ширк ахлига ўхшаб кабристонларга бориб олиб, азиз авлиёларнинг кабрларидан мадад сўрамайдилар. Балки касаллик ёки мухтожлик етса, ёлгиз Аллохдан ёрдам сўрайдилар, агар панох тилашса, ёлгиз Аллохдангина панох тилайдилар. Бу каби якка Аллохдангина мадад кутиш намунаси Айюб алайхиссаломнинг хаётларида яккол кўринади: «Айюбнинг Парвардигорига нидо килиб: «(Парвардигорим), мени бало ушлади. Ўзинг рахм-шафкат килгувчиларнинг Рахмлирогидирсан», деб илтижо килган пайтини (эсланг)!» (Анбиё 83) Айюб пайгамбарнинг балою-мусибатларини ўйлаб кўринг, бор мол-мулклари, фарзандларидан ажралдилар, ўзлари огир дардга йўликдилар. Бу аламларнинг улканлигига карамай, у зот эртаю-кеч Аллохга хамд айтар, эртаю-кеч Аллохдан бу имтихонлар учун рози бўлар эдилар. Чунки, у киши барча ишлар Аллохнинг кўлида эканини билар, дарду аламлари хакида хеч кимга шикоят килмас эдилар. Нихоят Роббиларига сидк ила нидо килдилар: «Эй Роббим мени бало ушлади, ўзинг рахм килувчиларнинг Рахмлирогисан». Шунда Аллох таоло балони кўтарди ва у зотни мактаб, шундай деди: «Дархакикат, Биз (Айюбни) сабр килгувчи холда топдик. У накадар яхши бандадир. !
Хакикатан, у (Аллох рози бўладиган йўлга) кайтгувчидир. (Сод 44)Мутаржим Бобур Ахмад