Равм, ишмом ва сукун

Аслида, тўзхталганда сўзнинг охиридаги замма, фатҳа ва касра ҳаракатлари ўқилмай, сукун билан тўхталинади. Лекин касра билан заммада равм бўлади, заммада эса ишмом билан тўхташ жоиз.

Равм

1. Равм ҳаракатни узоқдаги одамга эшиттирмай, яқиндаги одамга эшиттиришдир. Яъни, равм билан тўхталгандаги ҳаракат фақат яқиндаги одам эишитадиган даражада талаффуз этилади.
2. Равм фақат касра ва замма ҳаракатларида бўлади.
3. Равм сўзнинг қўшиб ўқиш ҳолатиги ўхшайди.
4. Сўзда равм билан тўхталганда фақат икки ҳаракат чўзилади.

Равмнинг ҳолатлари

1. Охири замма ва касра билан тугаган сўзларда бўлади.

Мисол:

وَ ٱنْشَقَّ ٱلَْقَمَرُ، وَ ٱلْفَجْرِ، وَ لَيَالٍ عَشْرٍ

- Муттасил мад билан тўхталган сўзларда бўлади. Муттасил мад равм билан тўхталганда тўрт-беш ҳаракат миқдорича чўзилади.
Мисол:

لَسَمِيعُ ٱلدُّعَاءِ، كَمَا ءَامَنَ ٱلسُّفَهَاءُ

Ишмом

Сўзга тўхташдан аввал ҳазф қилинган заммага ишора тарзида овозсиз икки лабни ҳаракатлантириш ишмом дейилади. Ишмом фақат заммали ҳаракатда бўлади.

Ишмомнинг ҳолатлари

1. Охири замма билан тугаган сўзларда бўлади.

Мисол:

وَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ، فِيهِ مُزْدَجَرٌ

- Муттасил ориз мад билан тўхталган сўзда бўлади. Муттасил ориз мадга ишмом билан тўхталганда олти ҳаракат миқдорича чўзилади.
Мисол:

كَمَا ءَامَنَ ٱلسُّفَهَاءُ

Равм, ишмом ва сукун билан тўхташ ҳолатлари

Охиридан олдин табиий мад ва муттасил ориз мад бўлмаган сўзларга тўхташ.

1. Охири фатҳали ва сукунли бўлган сўзларда бир хил, яъни, сукун билан тўхталади.

Мисол:

قُمْ فَأَنْذِرْ- قُمْ فَأَنْذِرْ، سَقَرَ-سَقَرْ، أَنْعَمْتَ- أَنْعَمْتْ، وَ ٱصْطَبِرْ- وَ ٱصْطَبِرْ

- Охиридан олдин табиий мад бўлмай, касра билан тугаган сўзларда икки хил кўринишда тўхташ жоиз:

  > А. Сукун.

  > Б. Равм.

Мисол:

وَلَيَالٍ عَشْرٍ- وَلَيَالٍ عَشْرْ، وَ ٱلْفَجْرِ- وَ ٱلْفَجْرْ، مَالِكِ- مَالِكْ

- Охиридан олдин табиий мад бўлмай, замма билан тугаган сўзларда уч хил кўринишда тўхташ жоиз:

  > А. Сукун.

  > Б. Равм.

  > В. Ишмом.

Мисол:

يُصْلِحُ - يُصْلِحْ ، نَعْبُدُ - نَعْبُدْ

Табиий мад бўлган сўзларда тўхташ

1. Охиридан олдин табиий мад бўлиб, фатҳа билан тугаган сўзларда уч хил ҳолат билан тўхтанилади:

   > А. Қаср (икки ҳаракат);

   > Б. Тавассут (тўрт ҳаракат);

   > В. Тул (олти ҳаракат).

   Бу уч ҳолат мад турларидан бўлган ориз маднинг ўзгинасидир.

Мисол:

ٱلرَّحِيم، ٱلصِّرَاط، ٱلْمُؤْمِنُون

- Охиридан олдин табиий мад бўлиб, касра билан тугаган сўзларда тўрт ҳолатда тўхталинади:
  Юқорида айтилган сукунни уч ҳолати ҳамда тўртинчиси равмга қаср билан тўхташ.
Мисол:

بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

- Охиридан олдин табиий мад бўлиб, замма билан тугаган сўзларда етти ҳолатда тўхталинади:

  > А. Равмга қаср билан тўхташ;

  > Б. Юқорида айтилган сукуннинг уч ҳолати;

  > В. Ишмом. Бунга қаср, тавассут ва тул билан тўхталинади. Чунки ишмом сукунга ўхшайди.

Мисол:

عَلَيْهَا قُعُودُ، إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

Муттасил мад бўлган сўзларда тўхташ

1. Муттасил мад бўлиб, фатҳа билан тугаган сўзларда сукуннинг уч хил ҳолати билан тўхталинади:

   > А. Тавассут (тўрт ҳаракат);

   > Б. Тавассутдан кўпроқ (беш ҳаракат);

   > В. Тул (олти ҳаракат).

   Муттасил мадда тўртта ёки беш ҳаракат чўзилади. Муттасил ориз мадда олти ҳаракат чўзилади.

Мисол:

وَجَـاءَ، بِمَا شَـاءَ

- Муттасил мад бўлиб, касра билан тугаган сўзларда беш хил ҳолатда тўхталинади:

  > А. Сукуннинг уч хил ҳолати;

  > Б. Равмнинг икки ҳолати тўрт, беш ҳаракат чўзилади.

Мисол:

مِن مَاءٍ، مِنَ ٱلسَّـمَاءِ

- Муттасил мад бўлиб, замма билан тугаган сўзларда саккиз хил ҳолат билан тўхталинади:

  > А. сукуннинг уч ҳолати;

  > Б. равмнинг икки ҳолати;

  > В. ишмомнинг уч ҳолати (тавассут, тавассутдан кўпроқ ва тул).

Мисол:

نَشَـاءُ، يَشَـاءُ

Равм ва ишмомга тааллуқли мулоҳазалар

1. تَأْمَنَّا сўзи аслида تَأْمَنُنَا бўлгани учун ишмом бор.
2. Муаннаслик аломати бўлган ﺔ "та" марбута билан тугаган сўзларда равм ва ишмом бўлмайди.

Мисол:

إذَا وَقَعَتِ ٱلْوَاقِعَة

- Ориз ҳаракатларда равм ва ишмом бўлайди.
Мисол:

كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَام، قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيز

- ﻪ замирлардаги равм ва ишмом ҳақида ихтилоф бор.
Мисол:

لِبَنِيهِ، إنَّهُ، خُذُوهُ

- Танвин билан тугаган сўзларда равм қилинганида танвин туширилиб, ҳаракат қолдирилади.
Мисол:

شُهُودٌ- شُهُودُ، بِعادٍ- بِعادِ