Қироат

قِراءات сўзи قراءة сўзининг кўплиги бўлиб луғатда “ўқимоқ” маъносидадир ва قَرَأَ (ўқиди) феълининг масдаридир. Истилоҳда эса, Қуръон нутқи йўлларининг бир йўли бўлиб, унда қори имомлардан бири бошқалардан ўзгача услубда ўқийди.

Имом Осим

Осим ибн ан-Нажуд ал-Асадий ал-Куфий (куняси Абу Бакр) Куфадаги қориларнинг шайхи бўлиб, машҳур ўн қорининг биридир. Ўзи улуғ тобеинлардан. Машҳур қори бўлиш билан бир қаторда луғатда, наҳв ва фиқҳ илмида ҳам олим бўлган. Аҳмад ибн Ҳанбал у кишига “ишончли” деб гувоҳлик берган. Куфада 128 ҳижрий санада вафот этган.
Унинг бир неча шогирди бўлиб, ўқиш услуби бизнинг юртларда кенг тарқалган Ҳафс ибн Сулаймон улар жумласидандир.
Осим қироатининг санади Абу Абдурраҳмон ас-Суламий орқали Али ибн Абу Толиб билан Абдуллоҳ ибн Масъуд (розийаллоҳу анҳум)га бориб тарқалади ва бу машҳур саҳобийлар ўз навбатида қироатларини пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан олишган. Шу санад орқали Осим қироати пайҳамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га мутавотир ҳолатда боғланади.
Осимнинг машҳур ровийларидан бўлмиш Ҳафс устози орқали али ибн Абу Толиб (розийаллоҳу анҳу)нинг қироатларини олган. Иккинчи ровийи Шуъба эса, Ибн Масъуд (розийаллоҳу анҳу)нинг қироатларини олган.

Имом Ҳафс

Ҳафс ибн Сулаймон ибн ал-Муғийра ибн Абу Довуд ал-Асадий ал-Куфий, куняси Абу Умар бўлган.
Ҳафс устози Осимнинг уйида тарбия олган ва у ерда қироат илмини жуда чуқур ўрганган. Имом Шотибий у кишининг машҳур қорилардан бўлганини китобида зикр этган.
Имом Осим вафот этганидан кейин Ҳафс қироат илмидан дарс берган. Шогирдлари Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Марвазий, Амр ибн ас-Сабаҳ, Абу Шуайб ва бошқалардир.
Имом Ҳафс 90 ҳ. санада туғилиб, 180 ҳ. санада вафот этган. Қироатининг санади устози Имом Осим ва Абдурраҳмон ас-Сулаймий, сўнгра Али ибн Абу Толиб (розийаллоҳу анҳум) орқали пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га мутавотир ҳолатда боғланади.

Имом Аш-Шотибий

Абдулқосим ибн Файйуроҳ ибн Холаф ибн Аҳмад аш-Шотибий ал-Андасусий 538 ҳ. санада Андалусдаги (ҳозирги Испания) Шотиба қишлоғида туғилган. Ёшлик чоғида Қуръонни ёд олган, сўнгра қироат илмини Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Абу ал-Осдан олган. Кейинчалик қироат илмида машҳур устозлардан бўлиш билан бирга, Улум ал-Қуръон, Ҳадис, луғат илмларида ҳам ўрнак бўлган. Қироат илмида ўн хил мутавотир қироатдан еттитасини шеърий услубда баён қилган. 590 ҳ. санада Мисрда вафот этган.

Имом Ал-Жазарий

Ҳофиз Муҳаммад Шамсиддин ибн Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Али ибн Юсуф ал-Жазарий Дамашқий (куняси Абу ал-Хойр) 751 ҳ. сананинг Рамазон ойида Дамашқда туғилган. Ўн тўрт ёшида Қуръонни ёд олиб, сўнгра қироат илмини мукаммал эгаллаган. Бундан ташқари, у Тафсир, Ҳадис, Усул, Фиқҳ ва Балоғат илмларида ҳам олим бўлган. Қироат илмини эса, Шом, Миср ва Ҳижоз уламоларидан олган.
Имом ал-Жазарий қироат илмида бир неча китоб таълиф этган. Жумладан:

1. “Ан-Нашр фи ал-қироати ал-ашр”.
2. “Ад-Дуррату фи ал-қироати ас-саласий”.
3. “Тоййибату ан-нашр фи ал-қироати ал-ашр”.
4. “Ат-Тамҳид фи ал-илми ат-тажвид” ва бошқалар.

833 ҳ. санада Шероз шаҳрида вафот этган.