“Лом”нинг ҳукмлари

Сукунли “лом”да икки ҳолат – идғом ва изҳор мавжуд бўлиб, у сўзнинг бошида, ўртасида ва охирида келади.

Сўзнинг бошида келган “лом”

Сўз бошида исмлардаги аниқлик учун келган “ال” нинг “лом”и икки хилдир:

1. Шамсий “лом”.
2. Қамарий “лом”.

Шамсий “лом”

Шамсия ҳарфлари ўн тўртта бўлиб, агар исм шу ҳарфлардан бирортаси билан бошланса, “лом”ни ўша ҳарфга киргизиб ўқилади (идғом қилинади).

Шамсия ҳарфлари қатнашган сўзларга мисоллар

№ | Ёзилиши | Ўқилиши | Шамсий ҳарф
1 | أَطَّآمَّة | أَلطَّآمَّة | ط
2 | أَثَّمَـرَات | الثَّمَـرَات | ث
3 | أصَّـالِحَات | ألصَّـالِحَات | ص
4 | أرَّحِيم | ألـرَّحِيم | ر
5 | أتِّـين | التِّـين | ت
6 | أضَّـالِّين | ألضَّـالِّين | ض
7 | أذَّكَر | الـذَّكَر | ذ
8 | أنَّـاس | ألنَّـاس | ن
9 | أدَّاعِي | ألـدَّاعِي | د
10 | أسَّمَـاء | ألسَّمَـاء | س
11 | أَظَّـآنِّين | ألظَّـآنِّين | ظ
12 | أزَّقُّـوم | ألـزَّقُّوم | ز
13 | أشَّـمْس | ألشَّـمْس | ش
14 | الَّيْـل | اللَّيْـل | ل

Қамарий “лом”

Қамария ҳарфлари ҳам шамсияники каби ўн тўртта. Агар исм шу ҳарфлардан бирортаси билан бошланса, “лом”ни билдириб ўқилади.

Қамария ҳарфлари қатнашган сўзларга мисоллар

№ | Исм | Қамарий ҳарф
1 | أَلإِبِل | ا
2 | الْبَقَـر | ب
3 | الْغَنَـم | غ
4 | الْحَـآقَّة | ح
5 | الْجَبَـل | ج
6 | الْكَفِـرُون | ك
7 | الْوَاقِعَـة | و
8 | الْخَـائِنِيـن | خ
9 | الْفَـائِزُون | ف
10 | الْعَصْـر | ع
11 | الْقَمَـر | ق
12 | الْيَـوْم | ي
13 | الْمَـوْت | م
14 | الْهَـوْن | ه

Сўзнинг ўртасида келган “лом”

“Лом” сўзнинг ўртасида исм ва феълда келади ва у билдириб ўқилади.
Исмга мисол: أَلْـوَانِكُم ‘ أَلْسِـنَتِكُم
Феълга мисол: أَدْخِلْنِـي ‘ جَعَلْنَـا

Сўзнинг охирида келган “лом”

Сўзнинг охирида келган “лом” ҳарф ва феълларнинг охиридаги “лом”дир. Бу “лом” ўзидан кейин “лом” ва “ро” ҳарфларига йўлиқса, идғом қилинади. Қолган ҳарфларга йўлиқса, изҳор қилинади. Мисол:

هَلْ ‘ بَلْ ‘ قُلْ ‘ ٱجْعَلْ

“Лом”ни - “лом”га идғом қилишга мисол:

№ | Ёзилиши | Ўқилиши
1 | بَـَّلا يَخَـافُون | بَـل َّلا يَخَـافُون
2 | هَلَّكُـم | هَل لَّكُم
3 | قُلاَّ أَقُـول | قُل َّلا أَقُـول
4 | وَ ٱجْعَلِّـي | وَ ٱجْعَـل لِّـي

“Лом”ни - “ро”га идғом қилишга мисол:

№ | Ёзилиши | Ўқилиши
1 | بَرَّفَعَـه | بَـل رَّفَعَـه
2 | بَـرَّبُّكُم | بَـل رَّبُّكُـم
3 | وَ قُـرَّبِّ | وَ قُـل رَّبِّ

Қолган ҳарфларга йўлиқса, изҳор қилинади. Мисол:

بَـلْ طَبَـع ‘ فَهَـلْ تَـرَى ‘ قُـلْ أَتَّخَـذْتُم ‘ رَبِّ ٱجْعَـلْ هَـذَا