Қуръони Каримнинг етти ҳарфда нозил бўлишининг ҳикмати

Юқорида айтганимиздек, бу Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) умматига Аллоҳ таолодан берилган енгиллик. Қуръони Kарим етти ҳарфда нозил бўлган. Бу ҳақда кўп ҳадислар ривоят қилинган бўлиб, улардан бирини келтирамиз.

:عن عمر بن الخطاب رضي اﷲ عنه قال

سمعت هشام بن حكيم بن حزام يقرأ سورة الفرقان فى حياة رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم، فاستمعت لقرأته فإذا هو يقرأ على حروف كثيرة لم يقرئنيها رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم فكدت أساوره (اي أثب عليه) فى الصلاة فتصبرت حتى سلم فلببته بردائه (أى جمع عليه ردائه عند لبته) فقلت من أقرأك هذه السورة التى سمعتك تقرأ؟ فقال أقرأنيها رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم فقلت كذبت فإن رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم قد أقرأنيها علىّ ما غير ما قرأت فانطلقت به أقوده إلى رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم فقلت أني سمعت هذا يقرأ سورة الفرقان على حروف لم تقرأنيها
:فقال رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم
.اقرأ يا هشام
فقرأ عليه القراءة التى سمعته يقرأ
:فقال رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم
.كذلك أنزلت
:ثم قال
.اقرأ يا عمر
.فقرأت القراءة التي أقرأني
:فقال رسول اﷲ صلى اﷲ عليه و سلم
.كذلك أنزلت، إن هذا القرآن أنزل على سبعة أحرف فاقرؤوا ما تيسر منه
.رواه البخاري ومسلم

Умар ибн Хаттоб (розийаллоҳу анҳу) ривоят қилади: “Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳаётлик чоғларида Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомни Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим. У росулуллоҳ менга ўқиб бермаган кўп ҳарфлар билан ўқирди. Бундан дарғазаб бўлдим. Ҳатто намозда унга ҳужум қилишимга оз қолди. Фориғ бўлгач, уни ёқасидан тутдим ва:
- Ҳозирги сендан эшитган сурани сенга ким ўргатди? – деб сўрадим.
Ҳишом ибн Ҳаким:
- Росулуллоҳ, - деди.
- Ёлғон гапирдинг! Росулуллоҳ менга сен ўқигандан бошқача ўқитган эдилар, - дедим ва уни Росулуллоҳ ҳузурларига олиб бордим. Бўлиб ўтган воқеани айтдим. Росулуллоҳ Ҳишомга сурани ўқишни буюрдилар, у мен эшитгандек ўқиб берди. У зот: "Шундай нозил бўлган" - дедилар. Кейин менга ўқишни буюрдилар. Мен у зот ўргатганларидек ўқидим. У зот: "Шундай нозил бўлган" - дедилар ва: “Албатта, бу Қуръон етти ҳарфда нозил бўлган, бас, ўзларингизни қийнамай осон бўлганини ўқинглар” - деб марҳамат қилдилар” (Бухорий ва Муслим ривояти).
Етти ҳарфдан мурод нима экани ҳақида уламоларимиз орасида кўп ихтилофлар бор. Уларнинг барчалари ўз фикрларини билдирганлар. Бу фикрлар орасида кўпроқ иттифоқ қилгани қуйидаги фикрдир.
Етти ҳарфдан мурод қироат асносида бўладиган ўзгариш ва ихтилофли кўринишлардир. Бу кўринишлар еттитадан ошмайди.

1. Исмларни бирлик, иккилик ва кўпликда ўзгариши.
   Бунга мисол:

   قال تعالى: وعلى الذين يطيقونه فديه طعام مسكين

   кўплик – مَسَاكِين
   |  | бирлик – مِسْكِين

   قال تعالى: فأصلحوا بين أخَوَيْكُم
   кўплик إخْوَتِكُم иккилик أخَوَيْكُم тарзида ўқилган.
2. Феълларни мозий, музореъда сарфланиши. Мисол:

   قال تعالى: فَمَن تَطَوَّعَ
   музореъ – يَطَّوَّعُ мозий – تَطَوَّعَ ҳолда ўқилган.

3. Эъробдаги ихтилофлар. Мисол:

   قال تعالى: وإن حَسَنَةً يُضعفْها
   раф – حَسَنَةٌ насб – حَسَنَةً ҳолда ўқилган.

4. Хазф қилиш ёки қилмасликда ихтилоф. Мисол:

   قال تعالى: وسارعوا إلى مغفِرة مِن رَبِّكُم
   оятдаги вов (و) хазф қилиниб ёки қилинмай ўқилади.

5. Тақдим ёки таъҳирдаги ихтилофлар. Мисол:

   قال تعالى: وَقَتَلوا وقُتِلُوا
   وقُتِلُوا وقَتَلُوا деб ўқилган.

6. Бир ҳарф ўрнига иккинчи ҳарф билан ўқишдаги ихтилоф. Мисол:

   قال تعالى: هُنالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْس ما أسلَفَت
   бошқа қироатда تَتْلُوا деб ўқилган.

7. Лаҳжадаги ихтилофлар. Мисол: изҳор, имала, идғом кабилар.