Қуръони Карим ҳақида

Қуръони Карим охири замон пайғамбари Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га йигирма уч йил давомида инсонларнинг ҳолатларига қараб турли пайтда, турли шароитда фаришта Жаброил (алайҳиссалом) воситасида туширилган . Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўзларига тушаётган Қуръони Каримни саҳобаларига намозларда ва бошқа ўринларда тиловат қилиб берар эдилар. Саҳобалар Қуръонни пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан ёдлаб олиб, унга амал қилишар эди. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг тиловатлари бир неча хил бўлиб, саҳобалардан баъзилари у зотдан қироатнинг бир хилини олишган бўлса, бошқалари қироатнинг бошқа хилини олишган. Шундан маълум бўладики, қироат илмининг пайдо бўлиши Қуръони Каримнинг нозил бўлиши билан бирга бошланган. Чунки Аллоҳ таоло Қуръони Каримни ўқилиши осон бўлган бир неча хил қироатда туширган. Агар Аллоҳ саҳобаларни бир хил қироатда ўқишга буюрганида эди, бу нарса уларга қийинчилик туғдирар эди. Бу ҳам бўлса, бизларга ислом динининг енгиллигидир. Қироат пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан икки йўналишда олинган:

1. Ибн Масъуд, Убай, Усмон (розийаллоҳу анҳум) каби аввалги табақадагилар пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ўзларидан тўғридан-тўғри олишган.
2. Ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Саиб (розийаллоҳу анҳум) каби кейинги табақадагилар эса пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан таълим олган саҳобалардан олишган.

Қироат илми пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг Рамозон ойида Жаброил (алайҳиссалом) ўқиб беришлари билан қарор топди. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) вафот топганларидан кейин жиҳодларда кўп қориларнинг вафот этиб кетаётганларини кўрган Абу Бакр Сиддиқ (розийаллоҳу анҳу) Қуръонни бир мусҳафга тўплашга қарор қилдилар. Қуръони Каримни таълим олган саҳобалар Қуръонни таълим бериш мақсадида бир неча ўлкаларга тарқалишди ва у ўлкаларда саҳобаларнинг ҳар бирлари пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан олган ўқиш усулларини ўргата бошлашди. Ҳижратнинг 30-йилига келиб мусулмонлар орасида қироатлар ҳар хиллигидан ихтилофлар пайдо бўла бошлади. Бу иш халифа Усмон розийаллоҳу анҳу)га хабар берилганида, у зот Қуръонни бир мусхафга тўплаб, уни янги ислом ўлкаларининг марказига юбориб барча мусулмонларни шу Қуръондан ўрганишга буюрдилар ва бу Қуръондан бошқача ёзилган барча нусхаларни ўқишдан қайтардилар. Бу ишда халифа Усмон (розийаллоҳу анҳу)га ўн икки минг саҳоба ва тобеинлар кўмаклашишди. Лекин Қуръонни авлоддан авлодга етказишда асосий эътимод ёдлашга қаратилган бўлгани учун халифа Усмон (розийаллоҳу анҳу) ҳар бир мусхафни юборганда қироати шу мусхафга тўғри келадиган бир қорини ҳам бирга юборганлар. Бу йўналиш бизгача давом этиб келмоқда.