Умумий ҳукмлар

Истиозанинг ҳукми

“Истиоза” сўзи “илтижо” ва “паноҳ сўраш” маъносидадир. Истелоҳда эса, Аллоҳ таолога илтижо қилиб, шайтоннинг ёмонлигидан паноҳ сўраш тушунилади.

:قال تعالى
۝ فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْءَانَ فَاسْتَعِذْ بِا اﷲِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

“(Эй мўмин бандам), ҳар қачон Қуръон қироат қилсанг, албатта қувилган – малъун шайтон (васвасаси)дан Аллоҳ паноҳ беришини сўрагин!”
Жумҳур уламолар наздида Қуръон ўқувчи хоҳ суранинг бошидан, хоҳ ўртасидан бошлашидан қатъий назар, истиозани айтиш мустаҳабдир.
Истиозани уч хил ўқиса бўлади:

1. أعوذُ باﷲ منَ الشَّيْطانِ الرَّجِيم

2. أعوذُ باﷲ السَّميع العليم منَ الشَّيْطانِ الرَّجِيم

3. أعوذُ باﷲ منَ الشَّيْطان

Уламолар кўпроқ биринчи хилини ихтиёр қилишган.
Истиоза икки хил айтилади: Овоз чиқариб ва ичида (махфий).

I. Қуйидаги икки ҳолатда истиозани овоз чиқариб ўқиш жоиз:

1. Қироат қилувчининг ҳузурида тингловчи бўлса.
2. Ўқувчи жамоат орасида қироатни бошловчи бўлса.

II. Қуйидги тўрт ўринда истиозани махфий ўқиш жоиз:

1. Овоз чиқармасдан қироат қилганда.
2. Ҳузурида тингловчи бўлмаса, овоз чиқариб қироат қилганда ҳам.
3. Намоз ичида, хоҳ имом ва хоҳ имомга эргашувчи бўлса. Ёки ёлғиз ҳолатда бўлса.
4. Жамоат орасида бўлса ҳам, қироатни бошловчи бўлмаса.

Изоҳ

Агар ўқувчи қироат орасида акса урса ёки устоз кўрсатмаси туфайли қироат бўлинса, истиозани қайтариш шарт эмас, аммо қироатга тааллуқли бўлмаган, масалан, саломга алик олиш каби чет сўзлар аралашса, итиоза қайтадан айтилади.

Басмаланинг ҳукми

“Басмала” - “بسم اﷲ الرحمان الرحيم” нинг қисқартма атамасидир. Басмала Намл сурасидан бир оят бўлиб, Фотиҳа сурасининг бошида ҳам собитдир.
Қироат уламолари Тавба сурасидан бошқа барча сураларнинг бошида басмалани айтишга келишилган. Унинг ҳукми суннати муаккададир.
Тавба сурасида нима учун басмала айтилмайди? Чунки басмалада Аллоҳ таолонинг исмларида тинчлик ва хотиржамлик маънолари бор. Тавба сураси эса, тинчлик эмас, балки таҳдид, ваъийд бўлган ва кофирларни ўлдиришга буюриш билан бошлаган.
Аммо суранинг ўртасида басмалани айтиш ёки айтмаслик ихтиёрийдир.

Сураларнинг бошида истиоза билан басмалани айтиш ҳолатлари

Бу ҳолатлар тўрт кўринишда бўлади:

1. Истиозани, басмалани ва суранинг бошини бир нафас билан ўқиш. Мисол:
   { أعوذ باﷲ من الشيطان الرَّجِيمِ بسم اﷲ الرحمان الرحيمِ قل هواﷲ أحد}
2. Истиозани, басмалани ва сурани бошини алоҳида-алоҳида ўқиш. Мисол:
   { أعوذ باﷲ من الشيطان الرَّجِيمْ }{ بسم اﷲ الرحمان الرحيمْ }{ قل هواﷲ أحد }
3. Истиоза билан басмалани қўшиб, суранинг бошини алоҳида ўқиш. Мисол:
   { أعوذ باﷲ من الشيطان الرَّجِيمِ بسم اﷲ الرحمان الرحيمْ }{ قل هواﷲ أحد }
4. Истиозани алоҳида, басмала билан суранинг бошини қўшиб ўқиш. Мисол:
   { أعوذ باﷲ من الشيطان الرَّجِيمْ }{ بسم اﷲ الرحمان الرحيمِ قل هواﷲ أحد }

   Икки сура ўртасида басмалани ўқиш ҳолатлари

   Бу ҳолатлан тўрт хил кўринишда бўлиб, улардан учтаси жоиз, биттаси эса жоиз эмас.
   Жоиз ҳолатлар:
   1. Суранинг охирини, басмалани ва кейинги скранинг бошини бир нафас билан қўшиб ўқиш. Мисол:
      { ومن شَرِّ حاسدٍ إذا حسدَ بسم اﷲِ الرحمانِ الرحيمِ قُل أعُوذُ برب النّاس }
   2. Суранинг охирани, басмалани ва кейинги суранинг бошини алоҳида-алоҳида нафас олиб ўқиш. Мисол:
      { ومن شَرِّ حاسدٍ إذا حسدْ }{ بسم اﷲِ الرحمانِ الرحيمْ }{ قُل أعُوذُ برب النّاس }
   3. Суранинг охирида тўхтаб, басмала билан кейинги суранинг бошини қўшиб ўқиш. Мисол:
      { ومن شَرِّ حاسدٍ إذا حسدْ }{ بسم اﷲِ الرحمانِ الرحيمِ قُل أعُوذُ برب النّاس }
   4. Жоиз бўлмаган ҳолат:
      Суранинг охирини ва басмалани бир нафас билан ўқиб, кейинги сурани алоҳида бошлаш жоиз эмас. Мисол:
      { ومن شَرِّ حاسدٍ إذا حسدَ بسم اﷲِ الرحمانِ الرحيمْ }{ قُل أعُوذُ برب النّاس }

      Изоҳ

      Агар суранинг охирига басмала қўшиб ўқилса, басмала суранинг охириги оятига ўхшаб қолади, шунинг учун бу ҳолат жоиз эмас.