Ислом нури

Саволлар ва жавоблар

Савол: Куръонни маъносини билмай ёд олиш мумкинми? Агар бўлса кандай шартлар билан?
 Куръон ёдлаган кишини хурматлаш керакми? Ёки олдингидай муомала килиш керакми?
 
Жавоб: Биз мусулмонларга динимизни, куръон оятлари ва пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам  хадисларини тушунмогимизда албатта, сахобаи киром, тобиинлар ва тобиинларни кўрган кишилар-салафи солихинларнинг шарху тафсилотлари хамда шуларга асосланган мужтахид уламоларнинг ижтиходлари нихоятда зарур. Аклимиз билан дин ишида сўз юритмогимиз мутлако дуруст эмас.
      Ўзбекларда  куръон ёдлаган билан,  куръонни кўтарган деган сўз бир хил маънода ишлатилади. Яъни иккаласи хам  куръонга карамасдан ёддан ўкий олади деган маънони англатади. Аммо араб тилида яъни хадис истилохида ва салафи солихинлар сўзларида ёдлаган (хофиз) билан кўтарган (хомил) ўртасида жуда катта фарк бор. Улар ёдлаган (хофиз) деб  куръон оятларини ёддан ўкигувчини айтсалар, кўтарган (хомил) деб  куръонни ёддан ўкиш билан бирга маъноларини тушуниб уни хаётига татбик килган кишини назарда тутадилар. Демак хофиз билан хомил ўртасида ана шундай улкан тафовут мавжуд экан.
      Аллома Алий Корий Хиравий ал-Ханафий «Мишкот»нинг шархи «Миркот» номли китобларида шундай дейдилар: «Охиратда ваъда килинган барча олий макомлар ва хушхабарлар хомили  куръонга бўлиб хофизи  куръонга эмасдир».
      Вокеий хаётимизда хам  куръоннинг маъноларидан бехабар хофизларнинг динга накадар улкан зарарлар келтирганини кўрдик. Бунинг акси ўларок  куръонни тўлик ёд олмасада аммо ундан имкони етганча ёд олиб, унинг маъноларини тушуниб амал килган кишилардан динимизга жуда кўп фойдалар етди.
      Энди  куръонни ёдлаган кишини хурмат килиш масаласига келсак бу хусусда бирон оят ёки хадис далолат килганини билмадик.
      Умуман хурмат масаласи ва бошка ишларимиз барчаси юкорида таъкидлаганимиздек  салафи солихинлардан ўрнак олган холда бўлмоги зарур. Хурмат таъзим даражасига бориб колмаслиги керак.
      Агар пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам жангда халок бўлган шахидларни дафн килишда, намозга имом бўлмок ва шу каби ишларда кайси бириси «акраъ» яъни  куръондан кўпрок ёд биларди деб сўрашлари хурматга далолат килмайдими ? деб сўралса бунга жавоб куйидагича:  Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам замонларида  куръондан ёд билишлик илмнинг мезони эди. Яъни ким кўпрок ёд билади деган гап ким олимрок деган маънода ишлатилар эди. Сахобаларнинг ривоят килишларича улар бир оят ёдласалар шунинг маъносини чукур тушуниб хатто унинг ўгитларини амалда бажариб иккинчи бир оятни ёдлашга киришар эдилар. Бинобарин у замонда ким кўп  ёдлаган бўлса ўша киши олимрок бўлар эди. Олимни  хурмат килиш  учун эса далиллар жуда кўп.
      Яна хурмат масаласига кайтиб шуни эслатиб ўтмокчимизки, аслида мусулмон киши муслим биродарини хурмат-эхтиром килмоги керак.  Чунки бу борада оят-хадислар жуда кўп ворид бўлган.
      Энди  куръон маъносини билмасдан ёдласа бўладими? Деган саволга келсак, ха, бўлади. Чунки ёдлашга киришаётганлар кўпинча ёш болалар бўлиб, араб бўлмаган болаларга унинг маъноларини англатиб ёдлатиш анча мушкил. Бирок  куръон тажвидини жуда мукаммал ўргатмок лозим. Чунки, тажвидсиз  куръон ўкиш гунох. Ундан ташкари араб алифбосига ёшликда тилни ўргатиб олиш керак. Ёш улгайгач харфга хар канча уринса хам махражидан чикмаётганидан шикоятлар кўп эшитилди.
      Ёш болаларга  куръон ёдлатувчи киши, узлуксиз равишда,  куръонни ёдлаб бўлгач илм ўрганиш фарз эканлигини,  куръон маъноларини билиб уни хаётида амалга ошириш зарурлигини,  куръонни ёдлаш факат камолот сари кўйган илк кадам холос эканлигини уктириб бормоги лозимдир. Ана шунда умид киламизки хофиз бўлганлар бизлар барча фазилатларга эга бўлдик деган гурурга бормасдан балки, энидигина фазилат сари кадам кўйдик деган рухият билан илм ўрганишга ва  куръон маъноларини билиб уни хаётларига татбик этиб хофизликдан хомилликка ўтишга саъй харакат килсалар. 17/07/2001

   ЮкоригаÎ