بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد
لله و الصلاة و
السلام على
رسول الله
محمد و على
آله و أصحابه
أجمعين،
أما بعد:
Мўминларнинг
даражалари
Азиз биродарлар,
бу дарсимизда Сизларга мўминларнинг
даражалари тўгрисида куйидаги хадисга
асосланиб дарс ўтамиз, иншааллох:
عن أبي هريرة
رضي الله عنه
قال: قال رسو ل
الله صلى الله
عليه و سلم: "المؤمن
القوي خير، و
أحب إلى الله
من المؤمن
الضعيف. و في
كل خير. احرص
على ما ينفعك،
و استعن بالله
ولا تعجز.. و إن
أصابك شيء فلا
تقل: لو أني
فعلت كذا، كان
كذا و كذا، و
لكن قل: قدر
الله، و ما شاء
فعل، فإن لو
تفتح عمل
الشيطان"
( رواه مسلم: 2664 و
غيره)
Маъноси:
Абу
Хурайра розияллоху анхудан ривоят килинади,
айтадиларки: Расулуллох
صلى الله عليه
و سلم
бундай дедилар: “Кувватли мўмин кучсиз мўминдан Аллохга яхширок ва суюклирокдир.
Хаммасида хам яхшилик бор. Сенга фойдали
бўлган нарсаларга тиришгин.
Аллохдан ёрдам сўра. Ожизлик килма.
Сенга бирон мусибат етганда: Агар унака
килганимда, бунака ва бунака бўлар эди,
демагин. Лекин, Аллох такдир килган ва
хохлаган нарсасини килди, дегин. Чунки, “агар”
калимаси Шайтоннинг амалини очиб юборади”.
Хурматли ўкувчилар (Сизларни Аллох
рахм килсин), бу хадис улуг коидалар ва
сермазмун калималарни ўз ичига олади.
Улардан бири: Аллох таолога мухаббат
сифатини исботлашдир. Ахли сунна вал-жамоанинг
эътикодида яхши кўриш сифати Аллохнинг
камол сифатларидандир. Яхши кўриш сифати
буюк Аллохга лойик тарздадир. Аллох
таолонинг бу ва бундан бошка барча
сифатлари ёлгиз Ўзига хос бўлиб махлуклар
сифатларига асло ўхшамайди. Аллохдаги
мухаббат сифати билан инсон ёки бошка
махлукдаги мухаббат сифатининг бор йўги
номи бир. Маъноси эса чексиз фарклидир.
Аллохнинг сифатларини йўкка чикариш огиб
кетиш ва халокат бўлгани каби, Ул зотнинг
сифатларини махлуклар сифатларига ўхшатиш
ёки маъносини ўзгартириш бидъат ва
залолатдир. Аллох таолодаги мухаббат
сифати Унинг севган бандаларининг
холатларига тааллукли бўлади. Бандалар У
зотнинг мухаббатига олиб борувчи эзгули
амаллар килишгандан кейин Аллох субханаху
ва таоло уларни яхши кўради. Аллох
таолонинг мухаббат сифати Унинг иродаси ва
хохишига боглик. Бу сифат фазилатининг
мартабалари бир хил эмас. Масалан:
Аллохнинг кувватли мўминга бўлган
мухаббати кучсиз мўминга нисбатан бўлган
мухаббатидан юксакрокдир.
Калб эътикод киладиган нарсалар, сўзлар
ва феълларни иймон ўз
ичига олади. Мазкур хадис бунга далил. Бу
ахли суннат вал-жамоатнинг йўналишидир.
Зеро иймон етмиш нечтадир бўлимдан иборат.
Уларнинг энг олийси لا
إله إلا الله калимаси
бўлса, энг кичиги озор берувчи нарсани йўлдан
олиб ташламокдир. Хаё хам иймондан бўлган
бир бўлак. Иймоннинг барча кўринадигану- кўринмайдиган
амаллари мана шу бўлакларга кайтади. Шунака
экан, кимки иймоннинг барча бўлакларини
жамлаб адо этса, фойдали илм ва эзгу амаллар
билан ўз нафсини камолотга етказса ва
бошкаларни хакка хамда сабр килишга
чиройли насихат килса, бундай инсон иймон
мартабаларининг энг олийсига етган
кувватли мўминдир. Энди кимда ким, мазкур
мартабага етмаган бўлса, кучсиз мўмин деб
хисобланади. (Бундан маълум бўладики,
хадисдаги кувват сўзини жисмоний кучга йўйиш
хато экан).
Бу хадис иймонни зиёда бўлиши ва
нуксонлашиб боришига асос бўлган салаф
уламоларимизнинг далилларидан. Иймон
илмларини тахсил олиб солих амаллар килган
кишининг иймони зиёдалашиб борса,
маъсиятга юз тутган мўминнинг иймони
нуксонлашиб боради. Иймонни зиёда ва
нуксонли бўлиб туриши Куръон ва суннатнинг
кўп ўринлари далил бўлган коидадир.
Пайгамбаримиз صلى
الله عليه و
سلم
мўминларнинг орасини фазилат билан
ажратганларида, пастда колганларини кимдир
камситмаслиги учун, “Уларнинг хаммасида
яхшилик бор” деб кўшиб кўйдилар. Бу
эхтиёткорона сўзлашувда канчалар фойда
борлиги махфий эмас. Инсонлар орасидаги
мартабалар хакида сўз юритаётган киши,
Расулуллох صلى
الله عليه و
سلم
нинг бу одобларини хам эсидан чикармаслиги
лозим.
Бу хадисдан яна шу нарса хулоса
килинадики: яхшилик, Аллохни севиш ва динни
барпо килишда мўминлар орасида тафовут ва
даражалар бор. "و
لكل درجات مما
عملوا" (الأحقاف:
19)
Маъноси:“Амал килган нарсаларида
инсонларнинг хар бирлари
-яхшиларию-ёмонлари-
учун даражалар бор. Яхшилар амлларига
караб дунёда хам, охиратда хам турли
мартаба ва даражаларда бўлганларидек,
ёмонлар хам килмишларининг кўп- камлиги
сабабли турли табакаларга ажратилади.
Мўминлар дунёда уч кисмга бўлинади.
Биринчиси: Яхшиликларга ошикувчилар. Булар
фарз ва мустахаб амалларини чиройли адо
этиб, харом ва макрух килмишларни тарк
этган кишилар. Бундай кишилар килиниши жоиз
бўлган ортикча ишларни хам колдириб,
ибодатларини комил суратда адо этадилар ва
барча камол сифатлари билан сифатланадилар.
Иккинчиси: Иктисод килиб коникарли йўл
тутганлар. Бундай кишилар факат фарз
амалларини барпо килиб харом ишларни тарк
киладиган кишилар. Учинчиси: Ўз нафсларига
зулм килган кишилар. Бундай кимсалар солих
амалларининг орасига бузук килмишлар хам
аралаштириб юборадилар. Бундай кимсалар
ибодат хам килади, гунохга хам кўл уради.
Хадиснинг давомида Расулуллох صلى
الله عليه و
سلم
нинг “Сенга фойдали бўлган нарсага
тиришгин. Аллохдан ёрдам сўра” деган сўзлари
дунё ва охират саодатини камраб олувчи
серфойда сўз. Фойдали ишлар икки кисмга бўлинади.
Диний ишлар ва дунёвий ишлар. Одам диний
амалларга мухтож бўлганидек, дунёвий
ишларга хам хожатманддир. Бахтли инсон
Аллохдан ёрдам сўраб хам диний, хам дунёвий
манфаатли ишларга тиришади. Мана шу даража
инсоннинг камолотга етганлиги ва охиратда
нажот топиш аломатидир. Кимки фойдали
ишларга тиришмасдан дангасалик килган бўлса,
юкоридаги ширин сўзлар ва олий мартабалар
унга каёкдан келсин?! Ялковлик зиён кўриш ва
бўшашишнинг аслидир. Ялков на яхшиликка
эришади, на хурмат кўради ва на дину-дунёда
насибадор бўлади.
Диндаги фойдали ишлар икки нарсадан
иборат. 1. Фойдали илм. 2. Солих амал. Фойдали
илм калблар ва рухларни поклаб икки дунё
саодатига эришадиган самара беради.
Аллох таолога ихлосни жамлаб ва
Расулуллох صلى
الله عليه و
سلم
га эргашиб килинган солих амал эса, инсонни
Аллох таолога якинлаштиради. Юкоридаги
шартлар асосида буюрилган амалларни адо
этиш ва кайтарилган килмишларни тарк
этишга солих амал дейилади.
Дунёдаги фойдали ишлар деганда бандани
ризк излашининг лозимлиги назарда тутилади.
Шунинг учун инсон ўзининг холатига лойик
равишда энг фойдали сбабларни топиши керак.
Бу ишларда кучига суяниб колмасдан
Роббисидан ризк ва унга барака сўраши лозим.
Касбларнинг энг яхшиси кайси? деб савол
тугилса, куйидагича жавоб берилади. Илм
ахли бу борада турли фикрлар билдиришди.
Баъзилари дехкончилик ишларини афзал кўрса,
бошкалари олди-сотди ишларини афзал
дейишган. Яна баъзилари ишлаб чикариш
корхоналарини юргизиш афзал бўлади дейишди.
Буларнинг хаммалари ўз фикрларига далиллар
келтиришади. Бу турли туман фикрларни
Расулуллох صلى
الله عليه و
سلم
“Сенга фойдали бўлган нарсаларга
тиришгин. Ожизлик килма” деган сўзлари
билан келиштирадилар. Дунёвий ишлар
холатлар ва шахсларга нисбатан турличадир.
Кимгадир дехкончилик фойдали бўлса,
кимгадир олди-сотди. Бошкасига эса корхона.
Сермазмун калом сўзлаган Расулуллохга
Аллохнинг салот ва саломлари бўлсин!
Хадиснинг охирида Расулуллох صلى
الله عليه و
سلم
куч сарф килингандан кейин Аллохнинг
такдирига рози бўлишга чакирадилар. Агар
инсонга мусибат етиб колса, анави-манави
ишларни килганимда эди, мусибат етмасди
демасин. Аллохнинг такдирини аччиклигига
хам иймон келтирсин. Шунда калб таскин
топиб нафси ором олади. “Агар” деса,
такдирга бўлган иймони нуксонли бўлиши
билан бирга Шайтон амалини очиб юборади. “Агар”
калимаси мусибат етган вактда ножоиз бўлгани
каби, ёмонлик ва гунохни исташда хам
ишлатиш кораланади. Гарчи бу истовчи
хохлаган гунохини килмаган бўлса хам,
хохлагани учун гунохкор бўлади. Аммо “агар”
калимаси яхшиликни орзу килишда ёки
фойдали илмни баён килишда ишлатилса
мактовга сазовор бўлади.
Пайгамбаримиз صلى
الله عليه و
سلم
мазкур хадисда такдирга иймон келтириш
билан фойдали сабаблар ила амал килишни
жамладилар. Бу икки асосга Куръон ва
суннатнинг кўп ўринлари далил бўлади.
Буларсиз дин тўлик бўлмайди.
“Аллохдан ёрдам сўра” деган сўзлари
билан Ул зот صلى
الله عليه و
سلم
Аллохга таваккул килишга амр киладилар.
Сабабларга риоя килиш билан барча
нарсаларда Аллохга суянишга таваккул деб
аталади.
Хурматли мусулмонлар, Сизларни хам
бизларни Аллох таоло магфират килиб,
яхшиликларга ошикувчилар жумласидан
килсин!
Омийн!
Бу
мавзуни Абдуррахмон бин-Носир Ас-Саъдийнинг
"بهجة
قلوب الأبرار..."
китоби асосида тайёрладик.